Làng cổ Hùng Lô

Làng cổ Hùng Lô nằm bên sông Lô, hiện thuộc phường Vân Phú, tỉnh Phú Thọ. Đây là một không gian văn hóa cộng đồng có lịch sử lâu đời, lưu giữ nhiều di tích, kiến trúc truyền thống và thực hành văn hóa gắn với vùng Đất Tổ. Tuy nhiên, hiện chưa có đủ căn cứ chính thống để xác định chính xác niên đại hình thành của làng từ thời Hùng Vương; vì vậy không nên quy niên đại của Hùng Lô về thế kỷ VII–I trước Công nguyên. Năm 2021, Điểm du lịch văn hóa cộng đồng Hùng Lô được UBND tỉnh Phú Thọ công nhận là điểm du lịch cấp tỉnh.

Công trình tiêu biểu của làng là Đình Hùng Lô. Theo nguồn chính thức của tỉnh Phú Thọ, đình được xây dựng năm 1647, dưới thời Lê Trung Hưng và hiện còn lưu giữ nhiều hiện vật, tư liệu có giá trị lịch sử, văn hóa. Không gian đình gắn với tín ngưỡng thờ cúng các Vua Hùng và là địa điểm diễn ra nhiều hoạt động văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng địa phương.

Hùng Lô cũng là một trong những địa điểm tiêu biểu trong hoạt động bảo tồn, thực hành và giới thiệu Hát Xoan Phú Thọ. Các chương trình trình diễn Hát Xoan tại Đình Hùng Lô thường xuyên được đưa vào hoạt động văn hóa và du lịch của tỉnh. Hát Xoan Phú Thọ được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp năm 2011; đến năm 2017, di sản được đưa ra khỏi danh sách này và ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Bên cạnh Hát Xoan, đời sống văn hóa Hùng Lô còn gắn với Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ, được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2012. Các giá trị di tích, kiến trúc làng cổ, sinh hoạt tín ngưỡng và hoạt động trình diễn di sản đã tạo nền tảng để Hùng Lô phát triển loại hình du lịch văn hóa cộng đồng, đồng thời góp phần bảo tồn và giới thiệu bản sắc văn hóa vùng Đất Tổ.