Đền thờ Quốc Tổ Lạc Long Quân
Đền thờ Quốc Tổ Lạc Long Quân tọa lạc trên núi Sim, xã Hy Cương, tỉnh Phú Thọ, trong tổng thể Khu Di tích lịch sử Đền Hùng – Di tích quốc gia đặc biệt của Việt Nam. Công trình được khởi công xây dựng năm 2007 và khánh thành năm 2009, với tổng diện tích đất sử dụng 13,79 ha. Vị trí trên núi Sim tạo cho ngôi đền thế tựa sơn hướng thủy, hòa hợp với cảnh quan đồi núi xanh của vùng Đất Tổ và kết nối với hệ thống các công trình tưởng niệm nguồn cội trong Khu Di tích lịch sử Đền Hùng.
Ngôi đền được xây dựng nhằm tưởng niệm và phụng thờ Đức Quốc Tổ Lạc Long Quân, nhân vật giữ vị trí đặc biệt trong hệ thống truyền thuyết về nguồn gốc cộng đồng người Việt. Theo huyền thoại được lưu truyền qua nhiều thế hệ, Lạc Long Quân kết duyên cùng Âu Cơ, sinh ra bọc trăm trứng nở thành một trăm người con; năm mươi người theo cha xuống biển, năm mươi người theo mẹ lên núi. Câu chuyện “con Rồng cháu Tiên” trở thành một biểu tượng văn hóa sâu sắc về ý thức cùng chung nguồn cội và tinh thần gắn kết cộng đồng của người Việt.
Tổng thể kiến trúc được tổ chức theo phong cách truyền thống, gồm cổng đền, nghi môn, trụ biểu, nhà bia, sân hành lễ, phương đình, Tả vu, Hữu vu và khu đền chính với các không gian Tiền tế, Đại bái và Hậu cung. Các hạng mục được bố trí theo trục nghi lễ, kết hợp với hệ thống sân và cảnh quan tự nhiên, tạo nên sự chuyển tiếp từ không gian bên ngoài đến khu vực thờ tự trung tâm. Hai nhà Tả vu và Hữu vu nằm hai bên sân đền, được xây dựng theo hình thức nhà năm gian với khung gỗ lim và mái ngói truyền thống.
Hậu cung là không gian thờ tự quan trọng nhất của công trình. Tại đây đặt tượng Đức Quốc Tổ Lạc Long Quân bằng đồng nguyên khối, cao 1,98 m, nặng khoảng 1,5 tấn, trong tư thế ngồi trên ngai. Tượng được tạo hình theo phong cách truyền thống, đầu đội mũ lông chim, mình khoác long bào, chân đi dép cỏ; bệ tượng bằng đá được trang trí bằng các mô típ gợi nhắc nghệ thuật Đông Sơn. Hai bên tượng Quốc Tổ bố trí tượng Lạc hầu và Lạc tướng. Không gian Hậu cung còn nổi bật với bức đại tự “Xích quang mãn địa”, góp phần tạo nên sắc thái trang nghiêm của điện thờ.
Hằng năm, vào ngày mùng 6 tháng 3 âm lịch, Lễ giỗ Đức Quốc Tổ Lạc Long Quân được tổ chức trang trọng tại đền. Đây là một trong những nghi lễ quan trọng trong chuỗi hoạt động phần Lễ của Giỗ Tổ Hùng Vương – Lễ hội Đền Hùng. Trong lễ giỗ năm 2026, đoàn hành lễ gồm tiêu binh rước Quốc kỳ và cờ Hội, đội thiếu nữ dâng hương hoa và lễ vật, đội nhạc lễ cùng đoàn kiệu của xã Hy Cương; đội tế nam địa phương thực hiện nghi thức tế Đức Quốc Tổ theo truyền thống. Sau nghi lễ chính, nhân dân và du khách tiếp tục vào đền dâng hương tưởng niệm.
Cùng với Đền thờ Tổ Mẫu Âu Cơ trên núi Vặn và hệ thống đền thờ các Vua Hùng trên núi Nghĩa Lĩnh, Đền thờ Quốc Tổ Lạc Long Quân góp phần hoàn thiện không gian tưởng niệm nguồn cội tại Khu Di tích lịch sử Đền Hùng. Sự kết hợp giữa truyền thuyết “con Rồng cháu Tiên”, kiến trúc thờ tự truyền thống và các nghi lễ tưởng niệm hằng năm giúp ngôi đền trở thành một điểm quan trọng trong hành trình về Đất Tổ, nơi những giá trị về đạo lý tri ân tổ tiên và ý thức cộng đồng tiếp tục được gìn giữ trong đời sống văn hóa đương đại.
