Đền Du Yến

Đền Du Yến tọa lạc tại xã Chí Tiên, tỉnh Phú Thọ, trước đây thuộc huyện Thanh Ba. Đền là di tích lịch sử cấp quốc gia, được xếp hạng năm 1993. Theo tư liệu giới thiệu của ngành du lịch Phú Thọ, ngôi đền tương truyền có nguồn gốc từ những năm đầu thế kỷ I; tuy nhiên, niên đại khởi dựng chính xác chưa được xác định bằng tư liệu khoa học. Năm 2003, đền được trùng tu với các hạng mục chính gồm tòa tiền tế 5 gian và hậu cung 3 gian.

Đền thờ Hạnh Nương, tên Nguyễn Thị Hạnh. Theo ngọc phả và truyền thống thờ phụng của địa phương, bà sinh ra tại trang Bổng Châu xưa, tương ứng với khu vực Chí Tiên ngày nay. Trong bối cảnh cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng chống ách cai trị của nhà Đông Hán vào năm 40, Hạnh Nương được kể là đã tập hợp nghĩa binh địa phương để về hội quân. Ngọc phả của di tích ghi rằng bà được tặng phong danh hiệu Ngọc Loan công chúa và giao giữ chức Trưởng lĩnh Tiền quân.

Theo truyền tích, sau thắng lợi ban đầu của cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng, Hạnh Nương trở về quê và tổ chức khao quân tại khu vực bên sông Thao. Người dân địa phương sau đó lập nơi thờ phụng, được gọi là Hành cung Du Yến và phát triển thành Đền Du Yến ngày nay. Những câu chuyện về Hạnh Nương, việc tuyển nghĩa binh và lễ khao quân thuộc hệ thống ngọc phả, thần tích và truyền thống tín ngưỡng được cộng đồng địa phương lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Đền hiện lưu giữ nhiều hiện vật phục vụ thờ tự như ngai thờ, kiệu bát cống, đồ chấp kích, bát bửu, thẻ đồng và hệ thống tượng gỗ. Đây là những tư liệu góp phần phản ánh lịch sử tồn tại của di tích cũng như đời sống tín ngưỡng của cộng đồng cư dân địa phương.

Lễ hội Đền Du Yến được tổ chức vào dịp đầu xuân, trong đó ngày 15 tháng Giêng là kỳ lễ chính. Các nghi lễ và hoạt động tiêu biểu gồm rước nước, mộc dục, cáo yết, rước kiệu, dâng hương, tế thần cùng các hoạt động văn hóa dân gian. Múa cánh tiên, còn gọi là múa tiên, là một nét thực hành đặc trưng gắn với truyền tích về Hạnh Nương. Năm 2023, Lễ hội Đền Du Yến được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Với các giá trị lịch sử, tín ngưỡng và văn hóa dân gian được cộng đồng gìn giữ, Đền Du Yến là một địa điểm tiêu biểu trong hệ thống di tích gắn với cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng và truyền thống thờ nữ thần, nữ tướng tại vùng Đất Tổ.