Nhà lưu niệm cố Tổng bí thư Trường Chinh

"Nhà lưu niệm Tổng Bí thư Trường Chinh hiện tọa lạc tại làng Hành Thiện, xã Xuân Hồng, tỉnh Ninh Bình, quê hương của đồng chí Trường Chinh, tên thật Đặng Xuân Khu. Công trình được Tiến sĩ Đặng Xuân Bảng, ông nội của Trường Chinh, xây dựng vào năm 1902 và gắn với lịch sử gia đình cũng như những năm đầu đời của ông. Năm 1994, Nhà lưu niệm được công nhận là Di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia.

Khu lưu niệm có diện tích hơn 530 m², gồm nhà lưu niệm, nhà khách, nhà mái bổi, sân, ao cá, vườn cây và tường bao. Công trình chính là ngôi nhà gỗ lim 5 gian, sử dụng hệ vì kèo truyền thống, mái lợp ngói nam và tường xây gạch. Ba gian giữa hiện dành cho không gian tưởng niệm Trường Chinh và các thành viên trong gia đình. Nhà mái bổi nằm vuông góc với nhà chính về phía Đông, góp phần bảo lưu đặc trưng kiến trúc cư trú của vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Không gian khu lưu niệm phản ánh đời sống của một gia đình nhà nho, khoa bảng đầu thế kỷ XX. Trường Chinh sinh năm 1907 tại làng Hành Thiện trong một gia đình có truyền thống văn hóa và giáo dục; môi trường gia đình và quê hương là một trong những yếu tố có ảnh hưởng đến quá trình hình thành tư tưởng và hoạt động của ông sau này.

Trong thời kỳ hoạt động cách mạng, ngôi nhà từng được sử dụng làm cơ sở in tài liệu, sách báo tuyên truyền, đồng thời là địa điểm bí mật phục vụ những lần Trường Chinh trở về quê hoạt động và chỉ đạo phong trào. Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, công trình còn từng được sử dụng làm trụ sở hợp tác xã nông nghiệp và trụ sở tạm thời của chính quyền xã.

Hiện nay, khu lưu niệm cơ bản bảo lưu không gian kiến trúc truyền thống với nhà gỗ, sân gạch, ao cá, vườn cây và nhà mái bổi. Khu nhà khách được sử dụng để trưng bày nhiều tài liệu, hình ảnh và hiện vật liên quan đến cuộc đời, sự nghiệp hoạt động cách mạng của Tổng Bí thư Trường Chinh, đồng thời giới thiệu truyền thống văn hóa, hiếu học của làng Hành Thiện.

Nhà lưu niệm hiện là một địa điểm giáo dục lịch sử và truyền thống cách mạng, thường xuyên đón các đoàn cán bộ, học sinh và nhân dân đến tham quan, dâng hương và tìm hiểu về cuộc đời, sự nghiệp của Tổng Bí thư Trường Chinh. Cùng với khu tưởng niệm và tượng đài tại xã Xuân Trường, Nhà lưu niệm ở Hành Thiện là một thành phần của Quần thể lưu niệm cố Tổng Bí thư Trường Chinh trên địa bàn tỉnh Ninh Bình."