Chùa Phúc Chỉ

"Chùa Phúc Chỉ, tên chữ Sùng Nghiêm tự, hiện thuộc thôn Yên Thắng, xã Vạn Thắng, tỉnh Ninh Bình. Trước sắp xếp hành chính, di tích thuộc thôn Phúc Chỉ, xã Yên Thắng, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định. Năm 2025, xã Yên Thắng được hợp nhất với Yên Tiến và Yên Lương thành xã Vạn Thắng; đến quá trình sắp xếp thôn năm 2026, khu vực Phúc Chỉ cùng Tân Thịnh được tổ chức thành thôn Yên Thắng.

Chùa có nguồn gốc từ thời Trần, gắn với Chiêu Văn vương Trần Nhật Duật (1255–1330). Các nguồn địa phương cho biết ông có công khai khẩn vùng Phúc Chỉ và được truyền thống địa phương ghi nhận là người lập nên ngôi chùa sau các cuộc kháng chiến chống Nguyên – Mông. Ban đầu chùa có tên Thái Tử quán tự, sau đổi thành Sùng Nghiêm tự; đến thời Nguyễn, dưới triều Minh Mạng, tên Chùa Phúc Chỉ được sử dụng. Riêng truyền thuyết Trần Nhật Duật về tu hành tại đây trong những năm cuối đời nên được trình bày như một truyền thống địa phương thay vì một sự kiện đã được chứng minh tuyệt đối.

Chùa tọa lạc trên khu đất khoảng 10 mẫu Bắc Bộ, tương đương khoảng 36.000 m². Phía trước là cánh đồng, phía sau hướng về khu vực núi Gôi. Tổng thể kiến trúc được tổ chức theo bình đồ chữ Sơn (山), kiểu trùng thềm điệp ốc, với Tiền đường 7 gian và ba tòa phía sau. Tòa giữa gồm 3 gian; hai tòa hai bên mỗi tòa 2 gian, trong đó có không gian thờ Mẫu và phối thờ Chiêu Văn vương Trần Nhật Duật, tạo nên đặc điểm thường được mô tả là “tiền Phật, hậu Thánh”.

Kiến trúc hiện còn chủ yếu phản ánh quá trình đại trùng tu vào thế kỷ XIX cùng các lần tu bổ sau này. Nhiều hạng mục sử dụng kết cấu gỗ truyền thống, trong đó có các cấu kiện bằng gỗ lim và mái lợp ngói nam. Từ năm 2023, một số hạng mục Tam bảo tiếp tục được tu bổ do xuống cấp.

Một điểm đáng chú ý trong khuôn viên là tháp Cửu Phẩm cao hơn 10 m, trên tháp có dòng chữ “Trần triều Thái sư bảo tháp”. Phía trước chùa còn có ao Nhật, ao Nguyệt, gác chuông và hệ thống sân vườn, tạo nên bố cục cảnh quan gắn với không gian thờ tự truyền thống.

Ngoài giá trị tôn giáo và kiến trúc, Chùa Phúc Chỉ còn có ý nghĩa nổi bật trong lịch sử cách mạng địa phương. Tháng 3/1929, tại chùa hình thành một tổ chức Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội; đến cuối năm 1929, tại đây diễn ra việc thành lập Chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng ở Nghĩa Hưng, gồm 13 thành viên. Trong các cuộc kháng chiến sau đó, chùa tiếp tục được sử dụng làm nơi liên lạc, cất giấu tài liệu và bảo vệ cán bộ cách mạng.

Với các giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc và cách mạng, Chùa Phúc Chỉ được xếp hạng di tích cấp quốc gia năm 1999. Hằng năm, địa phương tổ chức lễ hội vào ngày 12 tháng Giêng âm lịch, gắn với việc tưởng niệm Chiêu Văn vương Trần Nhật Duật và truyền thống hình thành vùng đất Phúc Chỉ."