Chùa Non Nước

"Chùa Non Nước hiện tọa lạc dưới chân núi Non Nước, tên cổ Dục Thúy Sơn, thuộc phường Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình. Chùa nằm ở phía Đông của núi, gần nơi hợp lưu của sông Đáy và sông Vân, tạo thành một không gian cảnh quan đặc trưng giữa núi đá, sông nước và khu vực đô thị. Chùa là một thành phần trong Di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh Núi Non Nước, được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt năm 2019.

Theo tư liệu của tỉnh Ninh Bình, Chùa Non Nước được xây dựng dưới triều vua Lý Nhân Tông, tức vào khoảng cuối thế kỷ XI – đầu thế kỷ XII. Một số tài liệu địa phương còn gắn quá trình hình thành chùa với Quốc sư Nguyễn Minh Không. Qua nhiều thế kỷ, chùa đã trải qua các lần tu sửa và tôn tạo; kiến trúc hiện nay sử dụng đá kết hợp các hình thức mái cong, trang trí truyền thống, thích ứng với địa hình chân núi.

Giá trị của chùa gắn chặt với Dục Thúy Sơn, một thắng cảnh có vị trí đặc biệt trong lịch sử và văn hóa Ninh Bình. Núi án ngữ khu vực ngã ba sông Đáy – sông Vân và từng giữ vai trò chiến lược trong nhiều thời kỳ. Đặc biệt, vách núi lưu giữ hàng trăm bài thơ, văn khắc đá của các danh nhân như Trương Hán Siêu, Lê Thánh Tông, Lê Hiến Tông, Phạm Sư Mạnh, các vua Thiệu Trị, Tự Đức và Tản Đà, khiến nơi đây được biết đến như một “Núi thơ” đặc sắc của Việt Nam.

Từ chân núi, du khách có thể theo 72 bậc gạch đá chia thành 5 cấp để lên đỉnh Dục Thúy Sơn. Tư liệu lịch sử cho biết trên núi xưa có tháp Linh Tế, được dựng từ thời Lý, và Nghinh Phong Các gắn với danh nhân Trương Hán Siêu. Những dấu tích và ký ức này góp phần làm nên chiều sâu lịch sử của cảnh quan Núi Non Nước, dù không nên hiểu rằng toàn bộ các công trình cổ kể trên hiện còn nguyên vẹn.

Gần Chùa Non Nước, dưới chân núi còn có Đền thờ Trương Hán Siêu, được xây dựng năm 1998 theo kiểu chữ Đinh để tưởng niệm vị danh nhân có mối liên hệ đặc biệt với Dục Thúy Sơn. Chùa, đền, núi và hệ thống thơ văn khắc đá cùng tạo thành một không gian văn hóa – lịch sử thống nhất của khu danh thắng Núi Non Nước."