Chùa Lương

"Chùa Lương, tên chữ Phúc Lâm Tự, còn được gọi là Chùa Trăm Gian, hiện tọa lạc tại xã Hải Anh, tỉnh Ninh Bình. Chùa nằm trong không gian văn hóa Quần Anh, một vùng đất có lịch sử hình thành gắn với công cuộc quai đê, lấn biển và lập làng của cư dân vùng ven biển. Theo tư liệu địa phương, năm 1486, các vị thủy tổ Trần Vu, Vũ Chi, Hoàng Gia và Phạm Cập cùng nhiều dòng họ đã đến khai phá vùng đất này; đến triều vua Lê Hồng Thuận (1509–1515), Chùa Lương cùng hệ thống cầu và chợ được chính thức khởi dựng.

Qua nhiều thế kỷ tồn tại, chùa đã trải qua nhiều lần tu sửa và mở rộng. Các văn bia mang niên hiệu Chính Hòa, Vĩnh Thịnh, Vĩnh Khánh và Cảnh Thịnh cho thấy quá trình trùng tu diễn ra qua nhiều giai đoạn lịch sử. Kiến trúc hiện còn vì vậy phản ánh sự kế thừa của nhiều thời kỳ, trong đó nổi bật là phong cách nghệ thuật thế kỷ XVII–XVIII.

Chùa hiện có quy mô 100 gian, vì vậy trong dân gian thường được gọi là Chùa Trăm Gian. Tổng thể kiến trúc gồm nhiều hạng mục thờ tự và công trình phụ trợ được tổ chức thành một quần thể khá hoàn chỉnh. Hệ thống khung gỗ sử dụng kỹ thuật lắp ráp, làm mộng truyền thống; nhiều cấu kiện tại khu vực tiền đường được chạm khắc công phu với các đề tài như rồng chầu mặt nguyệt, rồng cuốn thủy, rồng ngậm ngọc, trúc hóa long và nhiều mô típ trang trí dân gian khác. Những chi tiết này cho thấy trình độ kỹ thuật và nghệ thuật của các nghệ nhân tham gia xây dựng, tu sửa chùa qua các thời kỳ.

Không gian thờ tự của Chùa Lương ngoài hệ thống tượng Phật còn gắn với việc tưởng niệm bốn vị Thủy tổ khai sáng vùng Quần Anh. Sự kết hợp giữa chức năng tôn giáo và ký ức về công cuộc khai hoang, lập làng tạo nên một đặc điểm đáng chú ý của di tích, phản ánh mối quan hệ mật thiết giữa ngôi chùa và lịch sử hình thành cộng đồng cư dân địa phương.

Cảnh quan quanh chùa cũng là một phần quan trọng của tổng thể di tích. Phía trước chùa có hồ nước rộng cùng hệ thống cây cổ thụ, góp phần tạo nên không gian tương đối thoáng và yên tĩnh. Đáng chú ý, trong khuôn viên hiện còn cặp cây muỗm cổ thụ được công nhận là Cây di sản Việt Nam, góp phần bổ sung giá trị cảnh quan và sinh thái cho di tích.

Chùa Lương có mối liên hệ chặt chẽ với Cầu Ngói chợ Lương, một cây cầu cổ nằm trên tuyến đường dẫn vào chùa, nổi bật với kiểu kiến trúc “thượng gia hạ kiều” – phía trên là mái nhà, phía dưới là cầu. Chùa Lương, Cầu Ngói chợ Lương và Đền thờ Thủy tổ tạo thành một cụm di tích liên hoàn, gắn với lịch sử khai phá vùng Quần Anh và đời sống văn hóa của cư dân Hải Hậu.

Năm 1990, cụm Cầu Ngói – Chùa Lương – Đền thờ Thủy tổ được Nhà nước xếp hạng di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia. Đến nay, đây vẫn là một trong những cụm di tích tiêu biểu của xã Hải Anh, phản ánh tương đối rõ quá trình hình thành cộng đồng, truyền thống khai hoang, tín ngưỡng và nghệ thuật kiến trúc của vùng Quần Anh – Hải Hậu."