Chùa Phong Phạn

Chùa Phong Phạn – cổ tự bên sông Lam lưu giữ pho tượng Chăm Pa nghìn năm

Chùa Phong Phạn nằm tại xã Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh, bên dòng sông Lam, gần khu vực cầu Bến Thủy. Ngôi chùa còn được biết đến với tên gọi chùa Cơm, chùa Lách, gắn với núi Cơm và làng Kẻ Lách xưa. Theo các tư liệu địa phương, chùa được khởi dựng từ cuối thế kỷ XVIII, trải qua nhiều biến động nhưng vẫn giữ vai trò là một không gian Phật giáo, văn hóa tâm linh của vùng Nghi Xuân.

Chùa Cơm bên sông Lam và dấu xưa cổ tự cuối thế kỷ XVIII

Tên gọi Phong Phạn tạo nên một nét riêng cho ngôi chùa. Trong dân gian, chùa được gọi là chùa Cơm, gắn với núi Cơm nằm bên cạnh. Cảnh quan nơi đây từng được nhắc đến với ao nước, cây xanh, lầu chuông cùng thế đất hài hòa giữa núi và sông.

Tọa lạc bên sông Lam, Chùa Phong Phạn sở hữu không gian khá đặc biệt: phía sau là vùng núi, phía trước mở ra dòng sông và cảnh quan rộng thoáng. Chính sự kết hợp giữa sơn thủy và kiến trúc Phật giáo tạo nên vẻ trầm mặc riêng của một cổ tự vùng Bắc Hà Tĩnh.

Theo các tư liệu về chùa cổ Hà Tĩnh, Chùa Phong Phạn được cho là khởi dựng từ cuối thế kỷ XVIII. Qua thời gian, ngôi chùa trải qua nhiều lần tu bổ và trở thành nơi sinh hoạt tín ngưỡng quen thuộc của người dân địa phương.

Pho tượng thần Skanda – dấu tích Chăm Pa nghìn năm giữa ngôi chùa Việt

Điểm đặc biệt nhất khi nhắc đến Chùa Phong Phạn Hà Tĩnh là pho tượng thần Skanda, một vị thần trong văn hóa Chăm Pa cổ, có niên đại khoảng thế kỷ X–XII. Pho tượng bằng đá sa thạch màu xám mịn được phát hiện ngay trong khuôn viên chùa vào khoảng cuối năm 2007.

Sự xuất hiện của hiện vật Chăm Pa cổ tại một ngôi chùa ở Nghi Xuân tạo thêm một lớp giá trị đáng chú ý cho di tích, gợi mở những câu chuyện về sự giao lưu văn hóa trên dải đất miền Trung qua nhiều thế kỷ.

Không chỉ có dấu tích khảo cổ, Chùa Phong Phạn còn là một địa điểm quan trọng trong đời sống Phật giáo Hà Tĩnh. Năm 2025, chùa được chọn tổ chức Đại lễ Phật đản cấp tỉnh, với hơn 1.500 đại biểu, tăng ni, Phật tử tham dự. Đến năm 2026, Đại lễ Phật đản Phật lịch 2570 tiếp tục được tổ chức tại đây.Từ một cổ tự bên sông Lam, Chùa Phong Phạn hôm nay vẫn giữ được vai trò như một điểm gặp gỡ giữa ký ức lịch sử, dấu tích Chăm Pa và đời sống Phật giáo đương đại của vùng Nghi Xuân.