Chùa Am - Diên Quang Tự

Chùa Am – dấu ấn cổ tự hơn 600 năm ở Hà Tĩnh

Chùa Am, tên chữ Diên Quang Tự, nằm trên sườn núi Am Sơn, thuộc xã Đức Hòa, tỉnh Hà Tĩnh. Được khởi dựng vào đầu thế kỷ XV, ngôi chùa là một trong những di tích Phật giáo lâu đời của địa phương, gắn với Hoàng hậu Bạch Ngọc và lịch sử khai phá vùng Đức Thọ. Năm 1995, Chùa Am được công nhận là Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia.

Dấu ấn Hoàng hậu Bạch Ngọc giữa núi Am Sơn

Chùa Am được cho là do Hoàng hậu Bạch Ngọc, tên thật Trần Thị Ngọc Hào, khởi dựng vào nửa đầu thế kỷ XV. Sau khi có công đóng góp tiền của, lương thực cho nghĩa quân Lam Sơn trong cuộc kháng chiến chống quân Minh, bà từ chối bổng lộc, chọn cuộc sống tu hành và dựng chùa làm nơi tu tập. Con gái bà là Công chúa Huy Chân và cháu ngoại Công chúa Trang Từ cũng từng tu hành tại đây.

Bởi vậy, Chùa Am không chỉ mang giá trị của một ngôi cổ tự mà còn lưu giữ câu chuyện về một dòng nữ nhân hoàng tộc gắn với lịch sử vùng đất Hà Tĩnh. Trong khuôn viên hiện có điện thờ Hoàng hậu Bạch Ngọc cùng Công chúa Huy Chân và Công chúa Trang Từ. Hằng năm, ngày 22/6 âm lịch, người dân địa phương tổ chức lễ tưởng niệm Hoàng hậu Bạch Ngọc.

Kiến trúc “thuyền Bát Nhã” độc đáo

Nét kiến trúc cổ của chùa Am vẫn được gìn giữ sau hơn sáu thế kỷ. Điện chính được xây theo hình chữ “Công”, gồm 7 gian chính và 2 gian hồi, với khoảng 60 cột gỗ mít, hệ thống mái ngói âm dương nhiều lớp. Phần mái mang dáng vẻ mềm mại với kiểu “lưỡng long chầu nguyệt”, tạo nên hình ảnh được ví như một “con thuyền Bát Nhã” giữa núi rừng.

Bên trong chính điện là hệ thống tượng thờ Phật được bài trí trang nghiêm, nổi bật với Tam Thế Phật, Phật Thích Ca Mâu Ni, Phật A Di Đà cùng các vị Bồ tát. Hai bên chính điện còn có khu thờ Phật Dược Sư và khu thờ Hoàng hậu Bạch Ngọc. Ngoài ra, quần thể di tích còn có nhà thờ Tổ, các điện thờ và hệ thống tháp xá lị của các vị tổ sư từng trụ trì.

Không gian thanh tịnh giữa núi rừng Hà Tĩnh

Tọa lạc trên lưng chừng núi Am, Chùa Am sở hữu cảnh quan xanh mát, yên tĩnh, phía trước hướng về vùng đồng bằng và sông Ngàn Sâu. Những hàng cây cổ thụ bao quanh các công trình khiến không gian di tích càng thêm trầm mặc.

Trải qua chiến tranh và nhiều lần trùng tu, ngôi chùa đã có những thay đổi so với diện mạo ban đầu nhưng vẫn giữ được nhiều đặc trưng kiến trúc thời Lê. Ngày nay, Chùa Am vừa là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, vừa là điểm đến giúp du khách tìm hiểu lịch sử, kiến trúc và văn hóa tâm linh của vùng đất Hà Tĩnh.