Đền Cả - Dinh Đô Quan Hoàng Mười

Đền Cả – Dinh Đô Quan Hoàng Mười bên ngã ba sông linh thiêng

Đền Cả – Dinh Đô Quan Hoàng Mười hiện thuộc tổ dân phố Hầu Đền, phường Bắc Hồng Lĩnh, tỉnh Hà Tĩnh, nằm dưới chân núi Hồng, nơi hợp lưu của sông Lam, sông La và sông Minh. Có nguồn gốc từ thời nhà Lý, ngôi đền hơn 800 năm tuổi này còn được gọi là Mỏ Hạc Linh Từ, gắn với tín ngưỡng thờ Quan Hoàng Mười và đời sống tâm linh lâu đời của người dân xứ Nghệ.

Mỏ Hạc Linh Từ giữa ngã ba sông

Điểm đặc biệt đầu tiên của Đền Cả Hà Tĩnh nằm ở thế đất. Đền tọa lạc tại nơi ba dòng sông gặp nhau, tạo nên một không gian vừa khoáng đạt vừa giàu màu sắc huyền tích. Theo quan niệm dân gian, khu đất có hình dáng như chim hạc vươn mỏ xuống mặt nước nên được gọi là Mỏ Hạc Linh Từ.

Từ vị thế ấy, đền từ lâu được xem là vùng đất linh thiêng của Trung Lương. Tư liệu địa phương cho biết công trình hình thành từ thời Lý, từng có quy mô lớn với các tòa Hạ điện, Trung điện, Thượng điện và Hậu cung. Nơi đây từng lưu giữ nhiều đồ tế khí, voi đá, ngựa đá cùng các hiện vật có giá trị.

Tuy nhiên, những trận lũ lớn trong khoảng những năm 1950-1960 khiến đền bị tàn phá nặng nề. Đến khoảng năm 2000, di tích gần như chỉ còn dấu tích nền móng. Từ năm 2014, công trình từng bước được phục dựng bằng sự đóng góp của nhân dân và các nhà hảo tâm; năm 2017, đền được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh.

Đua thuyền trên sông Minh – mùa hội rộn ràng dưới chân núi Hồng

Một trong những hoạt động tạo nên sức sống riêng cho Đền Cả – Dinh Đô Quan Hoàng Mười là lễ hội đua thuyền truyền thống trên sông Minh, được tổ chức vào mùng 3 và mùng 4 Tết Nguyên đán hằng năm. Từ sáng sớm, hai bên bờ sông đã đông người dân và du khách tập trung theo dõi những cuộc tranh tài sôi nổi.

Những chiếc thuyền rẽ nước, tiếng reo hò của người xem hòa cùng không khí đầu xuân tạo nên một bức tranh vừa náo nhiệt vừa đậm màu sắc văn hóa vùng sông nước. Không chỉ là hoạt động vui xuân, lễ hội còn gắn với đời sống của cư dân ven sông, gửi gắm ước vọng mưa thuận gió hòa, cuộc sống bình an, mùa màng thuận lợi trong năm mới.

Bên cạnh hội đua thuyền đầu xuân, tháng 10 âm lịch là thời điểm Đền Cả bước vào mùa lễ tiệc Quan Hoàng Mười. Các nghi thức dâng hương, rước kiệu và diễn xướng chầu văn mang đến một sắc thái trầm lắng, linh thiêng hơn cho không gian di tích.

Từ những cuộc đua rộn ràng trên mặt nước đến tiếng chầu văn trong mùa tiệc Hoàng, Đền Cả Hà Tĩnh hiện diện như một điểm gặp gỡ đặc biệt giữa tín ngưỡng, lễ hội và văn hóa sông nước. Chính những sinh hoạt cộng đồng ấy giúp di tích không chỉ được gìn giữ như một công trình cổ mà còn tiếp tục sống trong đời sống người dân hôm nay.