Làng cổ Sơn Vi

Làng Sơn Vi nằm trên vùng đồi núi thấp, tên chữ Sơn Vi nghĩa là Vây Núi, tên Nôm là Kẻ Vây, dân gian vẫn gọi là Kẻ Vầy. Nơi đây còn lưu giữ nhiều văn hóa vật thể, phi vật thể minh chứng cho sự tích “Chiến lũy làng Vầy” của quân sĩ thời Vua Hùng chống giặc Thục, bảo vệ cửa ngõ phía Tây Nam Kinh thành Phong Châu, giữ yên bờ cõi Văn Lang thủa xưa.

Người dân Sơn Vi rất đỗi tự hào, bởi chính nơi họ sinh ra, lớn lên và gắn bó bao đời nay là một trong những cái nôi của người Việt Cổ. Kỷ yếu Di tích lịch sử văn hóa Lễ hội truyền thống tiêu biểu huyện Lâm Thao năm 2019 viết: Một góc di tích Vuờn Sậu - Di chỉ khảo cổ Sơn Vi được phát hiện vào tháng 3/1968 tại địa điểm gò Rừng Sậu, xã Sơn Vi. Với những đặc trưng tiêu biểu được phát hiện lần đầu tiên ở Sơn Vi nên được đặt tên cho nền văn hóa - Văn hóa Sơn Vi, là văn hóa cư dân thời đại hậu kỳ đồ đá cũ.

Các nhà khảo cổ học đã khẳng định: Đặc trưng nổi bật trong công cụ đá văn hóa Sơn Vi là việc sử dụng (đá) cuội sông, suối để chế tác công cụ. Đó là nguồn nguyên liệu tại chỗ, được người xưa lựa chọn có hình dáng khá ổn định đối với từng loại hình và từng nhóm di vật. Công cụ đặc trưng của loại hình văn hóa Sơn Vi được chia làm hai nhóm: Công cụ cuội nguyên bao gồm chày, bàn nghiền, hòn ghè và nhóm công cụ cuội ghè đẽo.

Trong các sưu tập hiện vật khảo cổ văn hóa Sơn Vi, nhóm công cụ ghè, đẽo có số lượng nhiều và loại hình phong phú, bao gồm: Công cụ rìa lưỡi ngang; rìa lưỡi dọc; công cụ phần tư viên cuội; công cụ cuội bổ... Những công cụ này có kích thước khác nhau, thể hiện kỹ thuật ghè đẽo và kỹ thuật chặt bẻ như một thủ pháp đặc thù trong kỹ thuật Sơn Vi.

Ngoài ra trong bộ sưu tập này còn có các loại công cụ hai rìa, ba rìa, công cụ mũi nhọn, công cụ đa rìa, một số mảnh tước, vẫn sử dụng kỹ thuật ghè đẽo là chủ yếu. Trong loại hình công cụ đa rìa, kỹ thuật ghè được sử dụng để ghè hết một mặt lớn của vỏ cuội tự nhiên, được ghè từ một lớp đến nhiều lớp khác nhau tạo thành rìa cạnh sắc.