Đền Dị Nậu
Đền Quốc Tế, còn gọi là Đền Thượng, hiện tọa lạc trên gò Trạm Lĩnh thuộc khu vực Dị Nậu, xã Thọ Văn, tỉnh Phú Thọ; trước đây thuộc xã Dị Nậu, huyện Tam Nông. Đây là một di tích lịch sử – văn hóa lâu đời của vùng Đất Tổ, được xếp hạng di tích quốc gia năm 1992. Theo truyền tích địa phương, đền có nguồn gốc từ khoảng năm 258 trước Công nguyên và gắn với việc thờ Đức Đại Vương Cao Sơn, vị thần được kể là có công phò vua, đánh giặc và giúp nhân dân phát triển sản xuất, trồng lúa, ươm tơ, dệt lụa và săn bắn. Những nội dung về mốc niên đại và công trạng của vị thần thuộc lớp truyền tích được lưu giữ tại di tích và trong đời sống tín ngưỡng của cộng đồng.
Đền có bố cục kiến trúc hình chữ Nhị, với nhà tiền tế gồm 5 gian và hậu cung 3 gian. Công trình sử dụng các vật liệu truyền thống như đá ong, gỗ lim, gạch và ngói; phần mái được tạo hình với các chi tiết trang trí truyền thống, trong đó bờ nóc có hình lưỡng long chầu nguyệt. Hệ thống kiến trúc và đồ thờ còn lưu giữ tại đền góp phần phản ánh kỹ thuật xây dựng, nghệ thuật chạm khắc gỗ và đời sống tín ngưỡng của cộng đồng qua nhiều giai đoạn lịch sử.
Một trong những giá trị nổi bật của Đền Quốc Tế là hệ thống di vật và tư liệu thờ tự còn được bảo tồn. Theo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, đền hiện lưu giữ 40 đạo sắc phong cùng nhiều hiện vật như ngai thờ, án gian, kiệu bát cống và kinh sách. Hệ thống sắc phong có giá trị đặc biệt trong việc nghiên cứu lịch sử tín ngưỡng và quá trình phụng thờ tại di tích. Năm 2023, tỉnh Phú Thọ cũng đã đề nghị các cơ quan Trung ương hỗ trợ hồi hương một số sắc phong của Đền Quốc Tế bị đưa ra nước ngoài, cho thấy sự quan tâm đối với việc bảo vệ và phục hồi hệ thống tư liệu của di tích.
Đền Quốc Tế còn gắn với Lễ hội Cướp kén, một sinh hoạt văn hóa dân gian đặc sắc của cộng đồng Dị Nậu. Lễ hội được tổ chức vào dịp đầu xuân, nổi bật với tích trò “Bách nghệ trình làng” và nghi thức cướp kén. “Bách nghệ trình làng” tái hiện nhiều nghề và hoạt động lao động truyền thống như cày ruộng, cấy lúa, làm mộc, dạy học và đi thi; trong khi cây kén được làm từ tre, gắn các biểu tượng nõ – nường, thể hiện dấu ấn tín ngưỡng phồn thực và ước vọng về mùa màng tốt tươi, cuộc sống no đủ của cư dân nông nghiệp.
Giá trị của lễ hội tiếp tục được cộng đồng địa phương gìn giữ và phục dựng trong đời sống đương đại. Năm 2026, Lễ hội Cướp kén được đón nhận danh hiệu Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, qua đó khẳng định giá trị của các nghi lễ, trò diễn và tri thức dân gian gắn với cộng đồng Dị Nậu – Thọ Văn.
Với hệ thống kiến trúc truyền thống, bộ sưu tập sắc phong và hiện vật có giá trị, cùng đời sống lễ hội được duy trì qua nhiều thế hệ, Đền Quốc Tế là một điểm văn hóa – tín ngưỡng tiêu biểu của khu vực Tam Nông xưa và tỉnh Phú Thọ hiện nay. Di tích không chỉ lưu giữ những lớp ký ức về thời đại Hùng Vương trong truyền thống dân gian mà còn phản ánh rõ nét quá trình tiếp nối tín ngưỡng, sinh hoạt cộng đồng và văn hóa nông nghiệp của cư dân vùng trung du Bắc Bộ.
