Quần thể danh thắng Tràng An
"Quần thể danh thắng Tràng An nằm tại tỉnh Ninh Bình, ở rìa phía Nam đồng bằng sông Hồng, là Di sản Văn hóa và Thiên nhiên thế giới được UNESCO chính thức ghi danh ngày 23/6/2014. Đây là di sản thế giới loại hình hỗn hợp, hội tụ đồng thời các giá trị nổi bật toàn cầu về văn hóa, cảnh quan tự nhiên và địa chất – địa mạo. Theo số liệu UNESCO hiện hành sau điều chỉnh nhỏ ranh giới năm 2016, vùng di sản có diện tích 6.226 ha, được bao quanh bởi vùng đệm 6.026 ha, nâng tổng phạm vi di sản và vùng đệm lên 12.252 ha.
Quần thể chủ yếu nằm trong ba khu vực được bảo vệ gồm Cố đô Hoa Lư, danh thắng Tràng An – Tam Cốc – Bích Động và Rừng đặc dụng Hoa Lư. Sự kết hợp giữa các không gian tự nhiên và văn hóa tạo nên một cảnh quan liên tục, trong đó các dấu tích tiền sử, kinh đô cổ, di tích tôn giáo và lịch sử cùng tồn tại trong hệ thống núi đá vôi, thung lũng và sông nước.
Khối đá vôi Tràng An có lịch sử địa chất khoảng 250 triệu năm và đã trải qua quá trình karst hóa lâu dài. Cảnh quan hiện nay đặc trưng bởi các tháp và nón đá vôi dựng đứng, thung lũng kín và một mạng lưới phức tạp các hang động, dòng nước ngầm liên kết với nhau; nhiều đoạn có thể di chuyển bằng thuyền nhỏ. Các dấu tích địa mạo còn phản ánh những giai đoạn biển tiến và biển thoái, góp phần cung cấp bằng chứng quan trọng về lịch sử tiến hóa của cảnh quan karst nhiệt đới.
Giá trị văn hóa của Tràng An đặc biệt thể hiện qua chuỗi di chỉ khảo cổ cho thấy con người đã hiện diện, cư trú và thích ứng với môi trường trong hơn 30.000 năm. Các cộng đồng tiền sử đã trải qua những biến đổi đáng kể về khí hậu, mực nước biển và cảnh quan nhưng vẫn duy trì sự hiện diện trong khu vực. Chính mối quan hệ lâu dài giữa con người và môi trường là một trong những cơ sở quan trọng để UNESCO ghi danh Tràng An theo tiêu chí văn hóa (v).
Ở giai đoạn lịch sử, vùng Tràng An tiếp tục giữ vai trò quan trọng. Hoa Lư được chọn làm kinh đô của Đại Cồ Việt vào thế kỷ X dưới các triều Đinh và Tiền Lê, sau đó là kinh đô buổi đầu của nhà Lý trước khi Lý Thái Tổ dời đô ra Thăng Long năm 1010. Đến thế kỷ XIII, khu vực Vũ Lâm tiếp tục gắn với hoạt động của triều Trần và hệ thống hành cung, căn cứ tại vùng Tam Cốc. Những lớp di sản lịch sử này bổ sung cho chuỗi giá trị văn hóa kéo dài từ thời tiền sử đến thời kỳ nhà nước quân chủ.
UNESCO ghi danh Tràng An theo ba tiêu chí (v), (vii) và (viii). Trong đó, tiêu chí (v) phản ánh quá trình con người thích ứng với môi trường; tiêu chí (vii) ghi nhận vẻ đẹp tự nhiên đặc biệt của cảnh quan karst; và tiêu chí (viii) ghi nhận những giá trị nổi bật về lịch sử Trái đất, địa chất và địa mạo. Chính sự kết hợp hiếm có giữa ba nhóm giá trị này tạo nên tính chất di sản hỗn hợp của Tràng An.
Hiện nay, Quần thể danh thắng Tràng An được quản lý theo định hướng kết hợp bảo tồn di sản, bảo vệ hệ sinh thái, nghiên cứu khảo cổ và phát triển du lịch bền vững. Các hoạt động tham quan bằng thuyền tại Tràng An và Tam Cốc giúp du khách tiếp cận hệ thống thung lũng, hang động và các di tích nằm trong cảnh quan karst, đồng thời tạo sinh kế cho cộng đồng địa phương. Năm 2026, công tác quy hoạch bảo quản, tu bổ và phục hồi các thành phần thuộc quần thể tiếp tục được tỉnh Ninh Bình triển khai nhằm cân bằng giữa bảo tồn và phát huy giá trị di sản."
