Làng lụa Nha Xá

"Làng nghề dệt lụa Nha Xá hiện thuộc phường Duy Tân, tỉnh Ninh Bình, nằm bên tả ngạn sông Hồng, gần cầu Yên Lệnh. Đây là một trong những làng nghề dệt lụa truyền thống tiêu biểu của vùng đồng bằng Bắc Bộ, nổi tiếng với các sản phẩm lụa và đũi được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Căn cứ các thần tích, sắc phong, tư liệu lịch sử và truyền thuyết còn lưu giữ tại địa phương, nghề dệt lụa Nha Xá được xác định hình thành vào khoảng cuối thế kỷ XIII – đầu thế kỷ XIV. Nhân dân Nha Xá tôn danh tướng Trần Khánh Dư làm tổ nghề. Theo truyền thuyết, sau cuộc kháng chiến chống Nguyên – Mông, ông từng đến khu vực này, dựng chùa và truyền cho cư dân các kỹ thuật ươm cá bột, ươm tơ và dệt lụa. Những câu chuyện này hiện vẫn là một bộ phận quan trọng trong ký ức văn hóa và tín ngưỡng nghề nghiệp của cộng đồng.

Trong quá trình phát triển, Nha Xá từng hình thành nhiều loại sản phẩm dệt khác nhau, nổi bật nhất là lụa và đũi, bên cạnh khăn tơ tằm, lụa hoa, hàng se tơ và các loại vải dệt khác. Sản phẩm Nha Xá được đánh giá cao nhờ bề mặt mềm, mịn và kỹ thuật dệt được tích lũy qua nhiều thế hệ. Hiện thương hiệu lụa Nha Xá đã được bảo hộ sở hữu trí tuệ dưới hình thức nhãn hiệu tập thể.

Ngày nay, nghề dệt ở Nha Xá tiếp tục được duy trì trong nhiều hộ gia đình và cơ sở sản xuất. Bên cạnh kinh nghiệm thủ công truyền thống, các cơ sở đã đầu tư máy móc, thiết bị và cải tiến công nghệ nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và đa dạng mẫu mã. Phần lớn nguyên liệu tơ hiện được nhập từ Lâm Đồng, một số tỉnh miền Trung và các nguồn khác thay vì hoàn toàn dựa vào vùng trồng dâu, nuôi tằm tại chỗ.

Giá trị của Nha Xá không chỉ nằm ở sản phẩm lụa mà còn ở hệ thống tri thức, kỹ năng và tập quán nghề được cộng đồng trao truyền qua nhiều thế hệ. Ngày 03/02/2021, Nghề dệt lụa Nha Xá được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định số 602/QĐ-BVHTTDL.

Hiện nay, Nha Xá cũng được định hướng khai thác trong các hoạt động du lịch nông thôn và trải nghiệm làng nghề của tỉnh Ninh Bình, nơi du khách có thể tìm hiểu quy trình sản xuất lụa từ các công đoạn truyền thống đến phương thức dệt hiện đại."