Chùa Nôm

Chùa Nôm (tên chữ là Linh Thông Cổ Tự) tọa lạc tại Xã Đại Đồng, tỉnh Hưng Yên. Nằm ẩn mình trong quần thể di tích làng cổ Nôm - một ngôi làng hiếm hoi còn lưu giữ trọn vẹn hồn cốt của làng quê đồng bằng châu thổ sông Hồng với cây đa, giếng nước, sân đình và cây cầu đá 9 nhịp vắt ngang sông Nguyệt Đức, Chùa Nôm hiện lên như một đại tự bề thế, uy nghi và thanh tịnh bậc nhất vùng Kinh Bắc xưa.

Dù chưa có tài liệu nào khẳng định chính xác năm khởi dựng của chùa, nhưng thông qua hệ thống bia đá cổ đặt tại di tích, ta biết được chùa đã trải qua một đợt đại trùng tu cực lớn vào thời Hậu Lê, bắt đầu từ năm Canh Thân (1680) đời vua Lê Hy Tông, và tiếp tục được tôn tạo dưới thời nhà Nguyễn. Từ năm 1998 đến nay, dưới sự chung tay của Giáo hội Phật giáo và nhân dân địa phương, Chùa Nôm được quy hoạch mở rộng khuôn viên lên tới quy mô 15 ha (150.000 m²), tạo nên một sự hòa quyện tuyệt mỹ giữa kiến trúc tôn giáo cổ kính và cảnh quan thiên nhiên trù phú, rộng mở.

Tòa tam bảo có bố cục “nội đinh ngoại quốc”, trong đó Tiền đường nối với Thượng điện thành phần lõi chữ Đinh, hai dãy hành lang bao quanh tạo nên tổng thể chữ Quốc. Bước qua Tam quan to lớn bằng gỗ với phần mái cong vút tạc đầu rồng, du khách sẽ bước vào một không gian rợp bóng cây xanh với hai lầu chuông, lầu trống đối xứng. Tiến sâu vào trong là tòa Tiền đường và Thượng điện sở hữu bộ khung cột bằng gỗ quý chạm trổ hoa văn kỳ công. Bên cạnh vùng lõi cổ kính, điểm nhấn cảnh quan hiện đại nhưng cực kỳ hài hòa của chùa là Lầu Quan Âm lộng lẫy tựa đài sen trắng tọa lạc giữa hồ nước trong xanh. Ngay kế bên là khu vườn tháp bằng đá ong rêu phong – nơi an nghỉ của các vị sư tổ trụ trì từ nhiều thế kỷ trước.

Giá trị nghệ thuật và lịch sử vĩ đại nhất làm nên tên tuổi độc nhất vô nhị của Chùa Nôm chính là bộ sưu tập hơn 120 pho tượng Phật bằng đất nung mang đậm dấu ấn nghệ thuật điêu khắc thế kỷ XVIII. Các pho tượng này mô phỏng chân thực các vị Phật, Bồ Tát, 18 vị La Hán, Bát bộ Kim cương... với vô số tư thế, kích thước và biểu cảm sinh động. Điều kỳ diệu làm đau đầu nhiều nhà nghiên cứu là dù được tạc nặn bằng đất nung (đất sét phối trộn với mật, rơm rạ), lại từng trải qua vô số trận đại hồng thủy lịch sử cuốn trôi cả nhà cửa, ngập tới tận nóc chùa, nhưng toàn bộ hệ thống tượng này vẫn không hề bị bở tơi, rã nát mà kiên cường giữ nguyên vẹn hình khối cho đến tận ngày nay.

Chùa Nôm cùng với chợ Nôm, đình Tam Giang đã tạo thành một quần thể di sản văn hóa khép kín, bảo lưu trọn vẹn ký ức về một nền văn minh nông nghiệp trù phú. Với những di sản vật thể và phi vật thể vô giá đó, Chùa Nôm đã được xếp hạng Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp Quốc gia vào năm 1994, trở thành chốn tìm về an trú tâm linh và thưởng lãm nghệ thuật của hàng vạn du khách gần xa.