Chùa Chuông

Chùa Chuông (còn gọi là Kim Chung Tự) là một trong những đại cổ tự nổi tiếng nhất của tỉnh Hưng Yên, từ xưa đã được mệnh danh là “Phố Hiến đệ nhất danh thắng”. Di tích tọa lạc tại Khu phố Chùa Chuông, phường Phố Hiến, tỉnh Hưng Yên và là một trung tâm tín ngưỡng Phật giáo quan trọng. Tên gọi của chùa gắn liền với truyền thuyết về một quả chuông vàng linh thiêng dạt vào bờ sông mùa hồng thủy, được các bô lão trong làng vớt lên và lập lầu treo chuông, từ đó có tên là Kim Chung Tự (tức chùa Chuông vàng).

Theo các tư liệu lịch sử và hệ thống văn bia còn lưu giữ tại di tích, chùa được khởi dựng từ thời Hậu Lê (vào khoảng thế kỷ 15). Đến năm 1707 (năm thứ 3 niên hiệu Vĩnh Thịnh đời vua Lê Dụ Tông), chùa trải qua một đợt đại trùng tu với quy mô lớn. Trong suốt nhiều thế kỷ, dù trải qua bao thăng trầm của lịch sử, công trình vẫn bảo tồn được trọn vẹn bố cục kiến trúc truyền thống và không gian cảnh quan trầm mặc, phản ánh chân thực sự hưng thịnh của tín ngưỡng Phật giáo nơi vùng đất Phố Hiến thời trung đại.

Chùa Chuông có quy hoạch kiến trúc vô cùng cân xứng và hài hòa theo kiểu “Nội công ngoại quốc” liên hoàn, hướng mặt về phía Nam (hướng của Bát Nhã và Trí Tuệ). Các hạng mục công trình trải dài dọc theo một trục thần đạo đối xứng, bắt đầu từ cổng Tam quan chồng diêm hai tầng tám mái, đi qua cây cầu đá xanh bắc ngang ao "mắt rồng" tuyệt đẹp, dẫn thẳng tới nhà Tiền đường, Thiêu hương, Thượng điện, Nhà Tổ, Nhà Mẫu, lầu chuông, lầu khánh và hai dãy hành lang khép kín. Điểm nhấn nghệ thuật đặc sắc nhất của di tích nằm ở hệ thống tượng Phật cổ bằng đất sét mộc được điêu luyện tác tạo, điển hình là Bát bộ Kim Cương và 18 vị La Hán với các sắc thái biểu cảm vô cùng sinh động, mang đậm nét dung mạo gần gũi của người Việt.

Một trong những giá trị nổi bật của Chùa Chuông là kho tàng di sản tư liệu phong phú bao gồm chuông đồng, khánh đá, hoành phi, câu đối và hệ thống bia đá còn được lưu giữ nguyên vẹn. Đặc biệt nhất phải kể đến tấm bia đá “Kim Chung tự thạch bi ký” dựng năm 1711 và Cây hương đá (Thạch thiên đài) lập năm 1702.Bia “Kim Chung tự thạch bi ký”, dựng năm Vĩnh Thịnh thứ 7 (1711), ghi chép cảnh quan, quá trình tu bổ, danh sách người công đức và tên gọi 22 phường của Phố Hiến đầu thế kỷ XVIII. Văn bia còn nhắc tới tuyến đường giao thông qua trước chùa, có khả năng nối Phố Hiến với Kinh Kỳ. Đây là nguồn sử liệu cực kỳ quý giá phục vụ nghiên cứu lịch sử tuyến giao thương giữa Phố Hiến và Thăng Long và nghệ thuật điêu khắc thời Lê Trung Hưng.

Không chỉ có giá trị về mặt kiến trúc, mỹ thuật và lịch sử, Chùa Chuông còn là trung tâm sinh hoạt tâm linh của cộng đồng địa phương. Hằng năm, đặc biệt vào mùa xuân và dịp Đại lễ Phật Đản, nhà chùa tổ chức nhiều nghi thức tín ngưỡng linh thiêng như lễ dâng hương, chiêm bái, cầu quốc thái dân an. Các hoạt động này góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa vùng đất Phố Hiến, đồng thời tăng cường sự gắn kết cộng đồng và hướng con người đến những giá trị Chân - Thiện - Mỹ.

Trong hệ thống di sản của tỉnh Hưng Yên, Chùa Chuông giữ một vị trí cốt lõi và là minh chứng rực rỡ nhất cho thời kỳ vàng son của thương cảng lớn thứ hai đất nước với câu ca "Thứ nhất Kinh kỳ, thứ nhì Phố Hiến". Giá trị đặc biệt của di tích đã được Nhà nước ghi nhận khi Chùa Chuông được xếp hạng là Di tích Kiến trúc - Nghệ thuật cấp Quốc gia vào năm 1992. Hơn thế nữa, ngôi chùa là một hạng mục tiêu biểu nằm trong Quần thể di tích Phố Hiến đã được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng là Di tích Quốc gia đặc biệt vào năm 2014.

Ngày nay, Chùa Chuông không chỉ là một công trình kiến trúc Phật giáo cổ tiêu biểu của Hưng Yên mà còn là điểm đến du lịch văn hóa, tâm linh vô cùng hấp dẫn. Dù nằm giữa nhịp sống đô thị hiện đại hóa, chùa vẫn giữ trọn được vẻ đẹp tĩnh mặc, uy nghi, góp phần bảo tồn ký ức lịch sử về một thời phồn vinh và giáo dục truyền thống văn hóa dân tộc cho các thế hệ hôm nay và mai sau.