Đền Phù Ủng

Đền Phù Ủng tọa lạc tại mảnh đất thiêng thôn Phù Ủng (nay thuộc xã Phạm Ngũ Lão, huyện Ân Thi). Đây là một trong những điểm sáng rực rỡ nhất trên bản đồ du lịch tâm linh và du lịch về nguồn của tỉnh Hưng Yên. Đền là nơi phụng thờ người anh hùng dân tộc, Thượng tướng quân Phạm Ngũ Lão (1255 – 1320) – vị tướng văn võ song toàn, người con ưu tú của quê hương Ân Thi đã có công lao trời biển trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên – Mông thế kỷ XIII và bảo vệ biên cương phía Tây – Nam của Tổ quốc.

Về mặt lịch sử, tương truyền vào tháng 11 năm 1320, khi tướng quân Phạm Ngũ Lão qua đời tại phủ đệ Thăng Long, vua Trần Minh Tông đã cho nghỉ chầu 5 ngày để tưởng nhớ – một ân điển vô cùng đặc biệt. Để ghi tạc công đức của ông, triều đình đã cho lập đền thờ ngay trên chính nền móng ngôi nhà cũ của gia đình ông tại quê nhà Phù Ủng. Trải qua hàng thế kỷ biến thiên và sự tàn phá ác liệt của chiến tranh đánh đổ phần lớn kiến trúc gốc, ngôi đền cũ bị phá hủy năm 1948. Năm 1986, chính quyền và nhân dân địa phương tiến hành phục dựng, hình thành diện mạo cơ bản của khu đền hiện nay. Điểm làm nên sự choáng ngợp của Khu di tích Phù Ủng chính là quy hoạch kiến trúc vô cùng đồ sộ và phong phú, được chia thành hai khu vực rõ rệt: Khu Ngoài và Khu Trong.

- Khu Ngoài: Là trung tâm của di tích, nổi bật với Đền chính thờ Phạm Ngũ Lão có kiến trúc kiểu chữ Đinh (丁) gồm 5 gian Tiền tế rộng rãi và tòa Hậu cung được làm theo kiểu "chồng diêm hai tầng tám mái". Tâm điểm của Hậu cung là bức tượng tướng quân Phạm Ngũ Lão đúc bằng đồng nặng khoảng 300 kg, niên đại thời Nguyễn, tạc trong tư thế ngồi trên ngai, mặc áo cẩm bào, đội mũ cánh chuồn, khuôn mặt toát lên vẻ oai phong lẫm liệt. Phía bên trái đền chính là lăng Phạm Tiên Công (thờ thân phụ ngài), đền thờ Nhũ mẫu và Khuê Văn Các hình bát giác tuyệt đẹp.

- Khu Trong: Được bố cục theo kiểu “Tiền Thần Hậu Phật” vô cùng thanh tịnh, bao gồm: Đền thờ Công chúa Tĩnh Huệ (con gái Phạm Ngũ Lão, vương phi của vua Trần Anh Tông), chùa Cảm Ân (Bảo Sơn Tự) và lăng Quốc công Vũ Hồng Lượng được tạc hoàn toàn bằng đá xanh nguyên khối mang nghệ thuật chạm khắc đỉnh cao của thời Hậu Lê.

Không chỉ là một công trình tưởng niệm vật thể, Đền Phù Ủng còn là không gian văn hóa phi vật thể khổng lồ. Hằng năm, từ ngày 11 đến ngày 13 tháng Giêng (âm lịch), Lễ hội Đền Phù Ủng được tổ chức quy mô lớn với nhiều nghi thức cổ như: tế đại quan, rước kiệu Công chúa Tĩnh Huệ và đặc biệt là các trò chơi dân gian mang đậm tinh thần thượng võ, rèn luyện quân sĩ triều Trần xưa như vật cù, múa rồng...

Với những giá trị to lớn về lịch sử, nghệ thuật và giáo dục lòng yêu nước, Quần thể Khu di tích Đền Phù Ủng đã được Nhà nước xếp hạng là Di tích Lịch sử – Văn hóa cấp Quốc gia từ rất sớm vào năm 1988, trở thành chốn hành hương linh thiêng tưởng nhớ hào khí Đông A oanh liệt một thời.