Đền Hét

Đền Hét tọa lạc tại làng Bích Du (trước đây thuộc xã Thái Thượng, huyện Thái Thụy, Thái Bình cũ; nay trực thuộc xã Thái Ninh, tỉnh Hưng Yên). Đây là một trong những trung tâm tín ngưỡng quan trọng mang đậm hào khí Đông A, chuyên phụng thờ Thượng tướng quân Phạm Ngũ Lão – vị danh tướng kiệt xuất, văn võ song toàn dưới hai triều vua Trần Nhân Tông và Trần Anh Tông.

Lịch sử Đền Hét gắn liền với những trang sử vàng chống giặc ngoại xâm của dân tộc. Vào thế kỷ XIII, khi quân Nguyên Mông lăm le bờ cõi, Tướng quân Phạm Ngũ Lão được vua Trần giao nhiệm vụ thống lĩnh ba quân trấn thủ vùng duyên hải Đông Bắc. Ông đã nhìn trúng cửa biển Đại Toàn (tức cửa Diêm Điền ngày nay) – một vùng đất địa linh nhân kiệt có thế "long giáng, hổ vờn" – làm đại bản doanh đóng đồn, dựng trại, rèn luyện thủy binh. Cảm niệm công đức to lớn của ngài trong việc bảo vệ sự bình yên cho bờ cõi và che chở cho cuộc sống cư dân miền biển, sau khi ngài mất, nhân dân Bích Du đã lập đền thờ ngay tại nền doanh trại cũ để hương hỏa phụng thờ.

Không chỉ là chứng nhân của triều đại phong kiến oai hùng, trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, Đền Hét với địa thế hiểm yếu và rợp bóng cây xanh còn là cơ sở cách mạng kiên trung. Nơi đây từng là điểm tập kết liên lạc, kho cất giấu vũ khí và họp bàn chiến dịch của nhiều tổ chức dân quân du kích cũng như bộ đội chủ lực. Trong trận càn Mercure năm 1952 của thực dân Pháp, chính trên mảnh đất này, hàng trăm chiến sĩ Đại đoàn 320 đã chiến đấu ngoan cường và anh dũng hy sinh, nhuộm đỏ thêm những trang sử vệ quốc hào hùng.

Bước vào khuôn viên Đền Hét hôm nay, du khách sẽ cảm nhận được vẻ đẹp trầm mặc, cổ kính với các hiện vật vô giá còn nguyên vẹn như 7 đạo sắc phong triều Lê – Nguyễn, thần tích chữ Hán, đôi ngựa gỗ tinh xảo và các bia đá cổ. Đặc biệt, linh hồn của di tích hội tụ trọn vẹn tại Lễ hội Đền Hét (tổ chức từ mùng 7 đến 9 tháng Giêng âm lịch hằng năm). Nổi bật và khác biệt nhất trong phần hội là cuộc thi Vật cầu truyền thống – môn thể thao mang đậm tinh thần thượng võ do chính Phạm Ngũ Lão sáng tạo xưa kia để rèn sức vóc cho binh sĩ. Bằng việc tranh cướp một quả cầu làm từ củ chuối hột nặng 8 – 10kg, các thanh niên trai tráng đội Nông (quần đỏ) và đội Ngư (quần xanh) đã tái hiện lại bầu không khí hừng hực khí thế, thượng võ và khát vọng chinh phục biển khơi của người dân vùng duyên hải.

Với bề dày lịch sử và chiều sâu văn hóa ấy, Đền Hét vinh dự được xếp hạng là Di tích Lịch sử - Văn hóa cấp Quốc gia từ năm 1993