Chùa Keo (Thái Bình)

Chùa Keo (nay thuộc địa phận xã Vũ Tiên, tỉnh Hưng Yên) là một trong những tuyệt tác kiến trúc Phật giáo cổ kính và đồ sộ bậc nhất Việt Nam còn tồn tại đến ngày nay. Tọa lạc uy nghi trên dải đất phù sa bằng phẳng sát bờ tả ngạn sông Hồng, ngôi chùa không chỉ là chốn thiền môn thanh tịnh mà còn là cuốn biên niên sử bằng gỗ ghi lại trình độ kiến trúc nghệ thuật đỉnh cao của thế kỷ 17.

Tương truyền, nguồn cội của chùa Keo gắn liền với vị Thánh Tổ Dương Không Lộ – quốc sư triều Lý có công chữa bệnh cho vua Lý Thánh Tông. Ban đầu, chùa có tên là Nghiêm Quang Tự dựng tại Giao Thủy (tên Nôm là làng Keo). Sau khi trận đại hồng thủy năm 1611 làm ngập lụt làng mạc, người dân đã phải chia thành hai nửa di cư sang tả ngạn và hữu ngạn sông Hồng. Nửa lập làng Hành Thiện dựng nên Chùa Keo Dưới (Keo Hạ), nửa lập làng Dũng Nhuệ dựng nên Chùa Keo Trên (Keo Thượng) vào năm 1632.

Xét về tổng thể kiến trúc, Chùa Keo Thượng được bố cục theo kiểu "Nội công ngoại quốc" vô cùng chặt chẽ và đăng đối trải dài trên trục thần đạo. Khác với nhiều di tích trải qua tu sửa bằng vật liệu hiện đại, Chùa Keo giữ được cái hồn nguyên thủy khiChùa hiện còn 17 công trình với 128 gian, gồm tam quan, khu chùa Phật, điện Thánh, gác chuông, hành lang và khu tăng xá đều được làm hoàn toàn bằng gỗ lim với 350 chiếc cột kê trên tảng đá hoa sen. Sự chuyển tiếp không gian từ Tam quan ngoại, hồ sen bán nguyệt, Tam quan nội cho đến tòa Thiêu hương, Phục quốc, Thượng điện tạo ra một nhịp điệu tầng bậc nhịp nhàng, từ thấp đến cao, từ giản đơn đến thâm nghiêm chốn cửa Phật. Chùa được thiết kế theo dạng thức "Tiền Phật – Hậu Thánh", vừa thờ Phật vừa phụng thờ thiền sư Dương Không Lộ.

Biểu tượng tự hào nhất và độc đáo nhất của Chùa Keo chính là Gác chuông 3 tầng 12 mái cao 11,5 mét nằm ở phía sau Hậu cung. Bốn cột trụ gỗ lim chính xuyên suốt 2 tầng, kết hợp với hệ thống con rường, đấu củng xiên chéo bám chặt vào nhau hoàn toàn bằng kỹ thuật mộng ngầm tinh xảo, không cần bất kỳ một chiếc đinh sắt nào. Các đầu đao vút cong thanh thoát như cánh chim bay, mang theo cả khát vọng vươn lên của nền văn minh lúa nước.

Cho đến hôm nay, dẫu bản đồ hành chính có thay đổi, Chùa Keo vẫn đứng đó kiêu hãnh, uy nghiêm, thu hút hàng vạn du khách và Phật tử trẩy hội hằng năm vào dịp hội Thu (tháng 9 Âm lịch), bảo lưu trọn vẹn mạch nguồn tín ngưỡng từ thời Lý - Trần - Lê.