Tượng đài Lào - Việt (Lao Kho)

Lao Khô và câu chuyện tình đoàn kết Việt Nam - Lào

Khu di tích lịch sử cách mạng Việt Nam - Lào nằm tại bản Lao Khô, xã Phiêng Khoài, tỉnh Sơn La, là một địa điểm gắn với hoạt động của Ban Xung phong Lào Bắc và đồng chí Cay Xỏn Phôm Vi Hẳn trong những năm đầu cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Năm 1948, Ban Xung phong Lào Bắc được thành lập với nhiệm vụ xây dựng cơ sở cách mạng, phát triển lực lượng và hỗ trợ phong trào cách mạng ở Bắc Lào.

Gia đình Tráng Lao Khô và người cán bộ cách mạng Lào

Tháng 4/1949, Ban Xung phong Lào Bắc đến Phiêng Sa, một bản của người Mông. Trong thời gian hoạt động tại đây, Cay Xỏn Phôm Vi Hẳn được bố trí ở tại nhà cụ Tráng Lao Khô. Gia đình cụ không chỉ che chở, cung cấp nơi ăn ở mà còn hỗ trợ cán bộ xây dựng cơ sở cách mạng, vận động người dân giúp đỡ Ban Xung phong.

Theo tư liệu của Bảo tàng Sơn La, cụ Tráng Lao Khô còn nhận Cay Xỏn Phôm Vi Hẳn làm con nuôi. Nhân dân Phiêng Sa cũng tạo điều kiện để Ban Xung phong hoạt động bí mật và mở đường tiến sang Lào. Chính sự che chở của người dân địa phương đã giúp căn cứ duy trì hoạt động trong những năm 1948 đến 1950, đồng thời góp phần vào quá trình xây dựng cơ sở cách mạng tại Bắc Lào.

Từ căn cứ Phiêng Sa đến Khu di tích Lao Khô

Khu di tích được quy hoạch trên diện tích gần 50 ha, gồm khu nền nhà cũ của gia đình Tráng Lao Khô, dấu tích các lán trại của Ban Xung phong Lào Bắc, Đài biểu tượng Hữu nghị Việt Nam Lào, nhà trưng bày, khu tưởng niệm và không gian giáo dục truyền thống. Công trình được khánh thành ngày 6/7/2017, trong dịp kỷ niệm 55 năm thiết lập quan hệ ngoại giao và 40 năm Hiệp ước Hữu nghị và Hợp tác Việt Nam Lào.

Ngày 18/1/2022, Thủ tướng Chính phủ xếp hạng Khu di tích lịch sử cách mạng Việt Nam Lào là Di tích quốc gia đặc biệt. Ngày nay, Lao Khô là điểm tham quan lịch sử quan trọng của vùng biên giới Sơn La, giúp du khách tìm hiểu hoạt động cách mạng của Ban Xung phong Lào Bắc, cuộc đời hoạt động của Cay Xỏn Phôm Vi Hẳn và câu chuyện về sự chở che của nhân dân hai bên biên giới. Giá trị nổi bật của di tích nằm ở chính những câu chuyện đời thường đã góp phần vun đắp quan hệ đoàn kết đặc biệt Việt Nam Lào.