Đền Cửa Ông

Đền Cửa Ông – nơi “Đức Ông” Trần Quốc Tảng trấn giữ vùng biển Đông Bắc

Đền Cửa Ông nằm tại phường Cửa Ông, tỉnh Quảng Ninh, tựa trên một ngọn núi thấp nhìn ra vịnh Bái Tử Long. Không chỉ nổi tiếng với quần thể kiến trúc cổ và hệ thống tượng thờ có giá trị, nơi đây còn gắn với Hưng Nhượng Vương Trần Quốc Tảng – vị tướng được người dân tôn kính là Đức Ông vì công lao trấn giữ vùng biển Đông Bắc.

Quần thể ba ngôi đền và kho tượng cổ đặc sắc

Điểm nổi bật của Đền Cửa Ông là quần thể kiến trúc được bố trí theo thế núi, gồm Đền Hạ, Đền Trung và Đền Thượng, trải dọc từ chân núi lên vị trí cao nhất. Các công trình sử dụng nhiều vật liệu truyền thống như gạch Bát Tràng, ngói mũi đất nung, đá và vữa hồ pha mật. Họa tiết trang trí nổi bật với hình tượng tứ linh Long, Ly, Quy, Phụng cùng nhiều chi tiết chạm khắc công phu.

Đặc biệt, đền hiện lưu giữ 34 pho tượng lớn nhỏ có giá trị nghệ thuật, được tạo tác với nhiều tư thế và hình thức khác nhau như tượng ngồi trên ngai, trong khám hay long đình. Hệ thống tượng thờ không chỉ phản ánh nghệ thuật điêu khắc truyền thống mà còn thể hiện quy mô đặc biệt của một trung tâm tín ngưỡng lâu đời vùng Đông Bắc.

Trên vị trí cao nhất của quần thể là tượng Hưng Nhượng Vương Trần Quốc Tảng, nhân vật trung tâm của tín ngưỡng tại đây. Ông là con trai thứ ba của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, từng được giao trấn giữ Cửa Suốt. Sau khi ông qua đời, người dân lập đền thờ và tôn kính gọi là Đức Ông.

Lễ hội tái hiện cuộc du tuần của Đức Ông

Không gian Đền Cửa Ông còn đặc biệt bởi lễ hội được tổ chức hằng năm, gắn trực tiếp với câu chuyện về Trần Quốc Tảng và lịch sử vùng biển Đông Bắc. Lễ hội Đền Cửa Ông được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2016, thường diễn ra vào tháng 2 và tháng 8 âm lịch.

Một hoạt động tiêu biểu trong lễ hội là rước bài vị Hưng Nhượng Vương Trần Quốc Tảng từ đền ra miếu Vườn Nhãn rồi trở về theo đường Nghinh Thần. Nghi thức này mô phỏng những chuyến tuần du, bảo vệ vùng biển của Đức Ông, đồng thời thể hiện lòng tưởng nhớ của cộng đồng đối với vị tướng nhà Trần.

Bên cạnh phần lễ trang nghiêm, phần hội có nhiều hoạt động dân gian như múa rồng, múa lân, kéo co, đẩy gậy, cờ bỏi, bịt mắt đập niêu và thi bày mâm ngũ quả. Với sự kết hợp giữa lịch sử nhà Trần, kiến trúc cổ, nghệ thuật tượng thờ và lễ hội dân gian, Đền Cửa Ông là một trong những di tích tiêu biểu của vùng biển Đông Bắc.