Chùa Bầu

"Chùa Bầu, tên chữ Thiên Bảo Tự, hiện thuộc phường Phủ Lý, tỉnh Ninh Bình, là một cơ sở sinh hoạt Phật giáo có lịch sử lâu đời tại khu vực Phủ Lý. Theo tư liệu địa phương và thần phả làng Bầu, Thiền sư Viên Chiếu được xem là người có công xây dựng ngôi chùa, qua đó cho thấy nơi đây trở thành cơ sở thờ tự Phật giáo từ khoảng đầu thế kỷ XI, thời Lý. Tên gọi “Chùa Bầu” gắn với làng Bầu, xã Châu Cầu xưa, nơi ngôi chùa hình thành và tồn tại qua nhiều giai đoạn lịch sử.

Chùa quay mặt về phía hồ Chùa Bầu, một hồ nước tự nhiên nằm trong không gian trung tâm Phủ Lý. Theo tư liệu địa phương, hồ được cho là có mạch ngầm liên hệ với sông Đáy, tạo nên một không gian mặt nước tương đối rộng và thoáng trước khu vực chùa. Cảnh quan hồ nước kết hợp với kiến trúc tôn giáo góp phần tạo nên nét đặc trưng của Chùa Bầu trong không gian đô thị Phủ Lý.

Quần thể kiến trúc hiện nay không phải là công trình nguyên trạng có từ thời Lý. Năm 2006, Chùa Bầu được xây dựng lại trên diện tích hơn 4.000 m² của khu chùa cũ và đến năm 2010 thì hoàn thành, khánh thành. Kiến trúc chùa kết hợp các yếu tố truyền thống với phương thức xây dựng hiện đại và được tổ chức thành hai tầng: tầng dưới phục vụ sinh hoạt, tiếp khách của tăng ni và Phật tử; tầng trên là không gian thờ tự. Khu Phật điện thờ các hình tượng tiêu biểu của Phật giáo Đại thừa như Tam Thế Phật, A Di Đà, Thích Ca Mâu Ni, Quan Âm Chuẩn Đề, Địa Tạng Vương Bồ Tát, Đức Ông và Đức Thánh Hiền; phía sau còn có nhà Tổ và không gian thờ Pháp Vân.

Chùa Bầu còn lưu giữ nhiều tư liệu và hiện vật có giá trị lịch sử. Theo nguồn cập nhật của Sở Du lịch Ninh Bình, chùa hiện còn 23 đạo sắc phong liên quan đến Đức Pháp Vân Phật và Thủy Tinh phu nhân, trong khi 5 đạo khác đã bị thất lạc; như vậy, theo tư liệu trước đây, chùa từng có tổng cộng 28 đạo sắc phong. Những đạo sắc hiện còn có niên đại từ Vĩnh Thịnh năm thứ 6 (1710) đến Khải Định năm thứ 9 (1924).

Một hiện vật đáng chú ý khác là quả chuông đồng đúc vào mùa xuân năm Minh Mệnh thứ 3 (1822), cao khoảng 0,95 m, đường kính khoảng 0,57 m. Tài liệu quy hoạch của thành phố Phủ Lý trước đây cũng ghi nhận một tấm bia đá xanh cao khoảng 1,25 m, rộng 0,8 m tại chùa. Những tư liệu và hiện vật này góp phần phản ánh quá trình tồn tại, hoạt động tín ngưỡng và lịch sử văn hóa của Chùa Bầu qua nhiều thời kỳ.

Ngày nay, Chùa Bầu tiếp tục là nơi sinh hoạt tín ngưỡng của tăng ni, Phật tử và cộng đồng địa phương, đồng thời là một điểm tham quan văn hóa – tâm linh tại khu vực trung tâm Phủ Lý. Giá trị của ngôi chùa được thể hiện không chỉ qua truyền thống hình thành lâu đời mà còn qua hệ thống sắc phong, hiện vật, hoạt động thờ tự và mối quan hệ giữa công trình kiến trúc với cảnh quan hồ Chùa Bầu."