Di tích lưu niệm Phan Bội Châu
Khu lưu niệm Phan Bội Châu - Dấu ấn chí sĩ yêu nước trên đất Nam Đàn
Khu lưu niệm Phan Bội Châu là quần thể di tích gắn với cuộc đời, quê hương và những năm tháng đầu tiên trong hành trình hoạt động cứu nước của chí sĩ Phan Bội Châu. Nằm trên địa bàn xã Vạn An, tỉnh Nghệ An, khu di tích gồm hai cụm tại quê nội và cụm di tích tại quê ngoại, lưu giữ nhiều dấu tích, tư liệu và hiện vật liên quan đến thân thế, sự nghiệp của một trong những nhà yêu nước tiêu biểu đầu thế kỷ XX. Năm 2016, Khu lưu niệm Phan Bội Châu được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng Di tích Lịch sử quốc gia đặc biệt.
Nơi lưu dấu những năm tháng đầu đời của Phan Bội Châu
Phan Bội Châu (1867-1940), hiệu Sào Nam, là một trong những chí sĩ yêu nước tiêu biểu của Việt Nam đầu thế kỷ XX. Cuộc đời ông gắn với nhiều phong trào yêu nước, trong đó có Duy Tân hội và phong trào Đông Du. Vạn An, quê hương của ông, lưu giữ nhiều dấu tích quan trọng liên quan đến thời niên thiếu cũng như những năm đầu hoạt động của nhà chí sĩ.
Phan Bội Châu sinh ngày 26/12/1867 tại quê mẹ ở làng Sa Nam. Đến năm 1870, ông về sống tại quê cha ở làng Đan Nhiệm. Chính những năm tháng tại quê hương đã gắn với quá trình học tập, hình thành tư tưởng và những hoạt động đầu tiên của Phan Bội Châu trước khi ông bước vào con đường hoạt động cứu nước.
Những dấu mốc được giới thiệu tại khu di tích cho thấy đây không chỉ là nơi tưởng niệm một danh nhân mà còn là không gian giúp người xem hình dung về quá trình trưởng thành của Phan Bội Châu. Từ những năm tháng học chữ, tham gia hoạt động yêu nước đến việc lập Duy Tân hội và khởi xướng phong trào Đông Du, nhiều sự kiện quan trọng trong nửa đầu cuộc đời ông đều được gắn với vùng đất Vạn An.
Hai cụm di tích gắn với quê nội và quê ngoại
Khu lưu niệm Phan Bội Châu gồm Cụm di tích quê nội và Cụm di tích quê ngoại
Cụm quê ngoại là khu vực quan trọng của quần thể, gồm khu lưu niệm với hai gian nhà tranh và mảnh vườn của gia đình, cùng khu tưởng niệm có Nhà tưởng niệm và Nhà trưng bày bổ sung di tích. Hai gian nhà tranh tại đây do cụ Phan Văn Phổ, thân sinh Phan Bội Châu, dựng vào năm 1860. Công trình mang đặc trưng của nhà ở truyền thống, với kết cấu và không gian giản dị gắn với đời sống của một gia đình nhà Nho ở Nghệ An.
Trong khi đó, tại quê nội Đan Nhiệm, dấu tích về ngôi nhà của gia đình Phan Bội Châu đã có nhiều thay đổi theo thời gian sau nhiều lần trùng tu và tôn tạo.
Không gian lưu giữ tư liệu về cuộc đời và sự nghiệp
Bên cạnh các công trình gắn với gia đình và quê hương, khu di tích còn có không gian trưng bày giúp giới thiệu cuộc đời, sự nghiệp của Phan Bội Châu. Nhà trưng bày bổ sung di tích được xây dựng từ năm 1997 với sự tài trợ của Nhật Bản. Nội dung trưng bày được tổ chức theo các chủ đề về quê hương, gia đình và tuổi trẻ của Phan Bội Châu; sự nghiệp cứu nước; cùng những đóng góp và sự tri ân của hậu thế đối với ông.
Những tư liệu, hình ảnh và hiện vật tại đây góp phần làm rõ hơn một giai đoạn lịch sử đầy biến động của Việt Nam đầu thế kỷ XX. Đặc biệt, câu chuyện về Duy Tân hội và phong trào Đông Du giúp người tham quan hiểu thêm về những nỗ lực tìm kiếm con đường cứu nước của Phan Bội Châu và các sĩ phu đương thời.
Khu di tích cũng gắn với nhiều nhân vật lịch sử khác. Theo giới thiệu của Trung tâm Du lịch huyện Nam Đàn, nhà cụ Phan từng là nơi hội tụ của các văn thân, sĩ phu yêu nước và những người cùng chí hướng bàn luận việc nước. Trong số những người từng có mối liên hệ với không gian này có cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc, thân sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Di tích quốc gia đặc biệt giữa quê hương Nam Đàn
Khu lưu niệm Phan Bội Châu được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định số 2499/QĐ-TTg ngày 22/12/2016 của Thủ tướng Chính phủ. Đây là sự ghi nhận đối với những giá trị lịch sử, văn hóa gắn với cuộc đời và sự nghiệp của chí sĩ Phan Bội Châu.
Năm 2017, nhân kỷ niệm 150 năm ngày sinh Phan Bội Châu, tỉnh Nghệ An tổ chức lễ đón nhận Bằng xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt. Cũng trong dịp này, công trình tượng chí sĩ Phan Bội Châu được khởi công trong khuôn viên khu lưu niệm.
Ngày nay, Khu di tích lưu niệm Phan Bội Châu là một địa chỉ quan trọng trong hệ thống di tích lịch sử của xã Vạn An. Không gian nơi đây giúp kết nối những dấu tích về quê hương, gia đình với câu chuyện về một chí sĩ đã dành phần lớn cuộc đời cho sự nghiệp cứu nước. Đây đồng thời là địa điểm giáo dục truyền thống, giúp thế hệ hôm nay tìm hiểu về lịch sử dân tộc thông qua những dấu tích cụ thể của một nhân vật đã để lại dấu ấn sâu đậm trong phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX.
