Chùa Hà

Chùa Hà Nghệ An - Dấu Ấn Phúc Linh Tự Bên Vùng Đất Nam Đàn

Chùa Hà Nghệ An, tên chữ là Phúc Linh Tự, tọa lạc tại khu vực làng Thanh Đầm, nay thuộc xã Hùng Tiến, tỉnh Nghệ An. Ngôi chùa còn được người dân địa phương gọi là Chùa Hà bởi nằm cạnh Bầu Hà và gần Giếng Hà. Trải qua nhiều biến thiên lịch sử, Chùa Hà từng có thời gian xuống cấp, mai một, nhưng những dấu tích và ký ức về một ngôi chùa lâu đời vẫn được lưu giữ trong cộng đồng. Những năm gần đây, Chùa Hà được phục hồi, xây dựng lại và trở thành một địa điểm sinh hoạt Phật giáo, văn hóa tâm linh được nhiều người biết đến khi về Nam Đàn.

Chùa Hà và câu chuyện về ngôi Phúc Linh Tự lâu đời

Theo thông tin được giới thiệu tại địa phương, Chùa Phúc Linh được cho là hình thành từ thời Tiền Lê, vào năm 1007, dưới niên hiệu Ứng Thiên. Tuy nhiên, đây là thông tin được ghi nhận từ lời kể của các bậc cao niên và truyền tích địa phương, vì vậy khi tìm hiểu về lịch sử Chùa Hà cần phân biệt giữa truyền thuyết, tư liệu lưu truyền và những dữ liệu lịch sử đã được kiểm chứng.

Tên gọi Phúc Linh gắn với một không gian tín ngưỡng lâu đời của cư dân địa phương. Theo nguồn giới thiệu của ngành du lịch Nam Đàn, chùa từng thờ Tam giáo đồng quy và mang dấu ấn tín ngưỡng Tứ pháp, trong đó có việc thờ Pháp Vũ, vị thần gắn với mưa và ước vọng về một cuộc sống thuận hòa, mùa màng tốt tươi.

Đến thời vua Gia Long, Chùa Hà được ghi nhận đã được sắc phong với tên “Vạn Phúc Linh Tự”. Đây là một dấu mốc quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển của ngôi chùa, cho thấy vị trí của Phúc Linh Tự trong đời sống tín ngưỡng của cộng đồng địa phương qua các thời kỳ.

Từng là nơi sinh hoạt văn hóa, giáo dục và gắn với lịch sử địa phương

Không chỉ mang chức năng thờ tự, Chùa Hà còn gắn với nhiều hoạt động văn hóa, giáo dục của cộng đồng. Theo tư liệu được địa phương giới thiệu, nơi đây từng là môi trường đào tạo nhiều Nho sĩ dưới sự dẫn dắt của nhà giáo Trần Tống Hàm, quê Hương Sơn, Hà Tĩnh. Chùa cũng từng là nơi tổ chức các lớp bình dân học vụ nhằm góp phần xóa mù chữ cho người dân địa phương.

Trong những năm chiến tranh, các nguồn tư liệu về Chùa Hà cũng ghi nhận nơi đây từng được sử dụng làm căn cứ cách mạng và kho lương thực của quân đội. Những dấu ấn này góp phần mở rộng giá trị của ngôi chùa, từ một không gian tín ngưỡng trở thành địa điểm gắn với đời sống cộng đồng và những biến động của lịch sử địa phương.

Trải qua chiến tranh và nhiều biến động, Chùa Hà từng xuống cấp nghiêm trọng. Theo thông tin giới thiệu chính thức, giai đoạn 1948 - 1956 ngôi chùa gần như bị hoang phế; một số hạng mục cũ được tháo dỡ, khu đất chùa được sử dụng cho những mục đích khác của địa phương. Đến năm 2013, UBND tỉnh Nghệ An chấp thuận cho Chùa Hà phục hồi sinh hoạt; năm 2014, Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Nghệ An bổ nhiệm Đại đức Thích Đồng Tuệ làm trụ trì.

Chùa Hà được phục hồi với diện mạo mới

Quá trình phục hồi Chùa Hà bước sang một giai đoạn mới khi công trình được xây dựng lại trên khuôn viên rộng khoảng 6.000 m². Theo thông tin được công bố năm 2019, Chùa Hà chính thức hạ móng xây dựng vào tháng 9/2019, với diện tích xây dựng khoảng 3.000 m². Công trình được quy hoạch thành nhiều trục không gian, gồm cổng tam quan, tòa Tam bảo, nhà Tổ, thư viện, nhà Tăng, nhà cư sĩ, tháp Báo Ân, lầu chuông, lầu trống và điện Quan Âm.

Điều đáng chú ý là diện mạo hiện nay của Chùa Hà không nên được mô tả như toàn bộ một công trình kiến trúc cổ còn nguyên vẹn từ các triều đại phong kiến. Nhiều hạng mục của ngôi chùa đã bị hủy hoại hoặc mai một trong quá khứ, còn công trình hiện nay là kết quả của quá trình phục hồi và xây dựng lại trên nền không gian chùa cũ.

Trong quá trình phục hồi, những dấu tích và giá trị văn hóa còn được nhắc đến trong tư liệu về Chùa Hà tiếp tục được gìn giữ. Đặc biệt, nguồn giới thiệu của địa phương cho biết chùa có ba pho tượng Phật bằng gỗ dâu nguyên khối được tạc mới, cùng những dấu tích cổ còn lại của ngôi chùa xưa.

Không gian tâm linh trên hành trình về Nam Đàn

Ngày nay, Chùa Hà nằm trong không gian văn hóa giàu truyền thống của Nam Đàn, đồng thời có vị trí thuận lợi để kết nối với các điểm tham quan gắn với quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh. Cổng thông tin du lịch Nam Đàn giới thiệu Chùa Hà như một điểm đến trong hành trình tham quan khu vực Kim Liên; từ Đình Làng Sen, Chùa Hà nằm cách khoảng 2,38 km.

Không gian chùa hiện nay mang diện mạo khang trang hơn sau quá trình phục hồi, nhưng giá trị đáng chú ý vẫn nằm ở câu chuyện lịch sử, tín ngưỡng và đời sống cộng đồng được lưu truyền qua nhiều thế hệ. Vào những dịp lễ, Tết, người dân và du khách tìm đến Chùa Hà để lễ Phật, cầu an và tìm một khoảng lặng trong hành trình về vùng đất Nam Đàn. Báo Nghệ An từng ghi nhận không khí đông vui tại Chùa Hà vào dịp đầu năm, khi người dân địa phương và du khách đến lễ chùa, xin chữ cầu an.

Với tên chữ Phúc Linh Tự, lịch sử gắn với truyền tích địa phương, những dấu ấn về giáo dục, cách mạng và quá trình phục hồi sau nhiều năm mai một, Chùa Hà Nghệ An đang từng bước khẳng định vị trí trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng của người dân Nam Đàn. Đây cũng là một điểm đến giúp du khách hiểu thêm về chiều sâu văn hóa của vùng đất bên dòng Lam, nơi những giá trị Phật giáo, tín ngưỡng dân gian và đời sống cộng đồng cùng đan xen qua nhiều thế hệ.