Chùa Giai Lam

Chùa Giai Lam – Ngôi cổ tự “gió mát trăng thanh” bên dòng khe Mưng

Nằm tại tổ dân phố Bình Tiến, phường Hà Huy Tập, tỉnh Hà Tĩnh, Chùa Giai Lam, còn gọi là Giai Lam Tự hay chùa Giai, là một trong những ngôi chùa có lịch sử lâu đời của vùng đất Hà Tĩnh. Theo tư liệu địa phương, chùa có nguồn gốc từ thời Hậu Lê, ban đầu được dựng tại vùng Kẻ Nấm nên còn có tên chùa Nấm. Đến năm 1857, dưới thời vua Tự Đức, chùa được chuyển về Cồn Mọ, bên cầu Giai bắc qua khe Mưng và từ đó mang tên Giai Lam.

Không chỉ có lịch sử nhiều thế kỷ, Chùa Giai Lam còn được người dân lưu truyền câu chuyện về ông Lành, một người từng tu hành tại chùa. Sau khi ông qua đời, vì kính trọng người có công đức và sống thiện lành, dân làng lập miếu thờ ngay bên cạnh chùa, tôn hiệu là “Thiện Nhân Tinh Túy”. Câu chuyện này trở thành một nét văn hóa đặc biệt, thể hiện sự gắn kết giữa Phật giáo và đời sống cộng đồng địa phương.

Từ chùa Nấm xưa đến ngôi chùa hồi sinh sau chiến tranh

Trải qua nhiều biến động, Chùa Giai Lam từng nhiều lần xuống cấp. Năm 1948, chùa hợp tự về Võ miếu; đến thời kỳ chiến tranh chống Mỹ, công trình bị bom đạn phá hủy gần như hoàn toàn, chỉ còn lại dấu tích hoang phế. Những năm sau đó, với sự chung tay của Giáo hội Phật giáo và người dân, chùa từng bước được phục dựng. Từ khoảng năm 2009–2013, quá trình xây dựng và tôn tạo được đẩy mạnh, đưa Giai Lam trở thành một không gian Phật giáo khang trang tại Hà Tĩnh.

“Gió mát trăng thanh” và ngôi chùa của những khóa tu

Ngày nay, Chùa Giai Lam mang diện mạo kiến trúc Phật giáo Bắc tông với không gian cây xanh, sân chùa và các công trình thờ tự trang nghiêm. Hình ảnh ngôi chùa còn được người dân gợi nhớ qua câu thơ: “Chùa Giai gió mát trăng thanh / Ai đi đến đó, thấy mình thảnh thơi”, thể hiện nét thanh tịnh đã trở thành dấu ấn của nơi đây.

Đặc biệt, Giai Lam không chỉ là nơi hành hương mà còn là địa điểm tu học và sinh hoạt cộng đồng. Chùa thường tổ chức lễ Phật đản, Vu Lan, khóa tu niệm Phật và các chương trình dành cho thanh thiếu nhi. Các khóa tu “Tuổi trẻ hướng Phật” từng thu hút hàng trăm em nhỏ, trong khi khóa tu mùa hè được duy trì qua nhiều năm, góp phần đưa giáo dục đạo đức và kỹ năng sống đến gần thế hệ trẻ.

Từ chùa Nấm cổ xưa đến Giai Lam hôm nay, ngôi chùa không chỉ lưu giữ dấu tích lịch sử mà còn tiếp tục sống trong đời sống tinh thần của cộng đồng Hà Tĩnh.