Văn miếu Mao Điền

Văn Miếu Mao Điền – biểu tượng đạo học xứ Đông tại Hải Phòng

Văn Miếu Mao Điền nằm tại thôn Mậu Tài, xã Mao Điền, thành phố Hải Phòng, là một trong những Văn Miếu còn tồn tại ở Việt Nam. Di tích gắn với truyền thống khoa bảng, tinh thần tôn sư trọng đạo và nhiều danh nhân tiêu biểu của dân tộc. Năm 1992, Văn Miếu Mao Điền được xếp hạng di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia; đến năm 2017, nơi đây được công nhận là Di tích quốc gia đặc biệt.

Dấu ấn Văn Miếu trấn Hải Dương xưa

Văn Miếu Mao Điền là sự tiếp nối của Văn Miếu trấn Hải Dương, trước đây được đặt tại xã Vĩnh Lại, huyện Đường An, phủ Thượng Hồng. Trong khi Văn Miếu trấn Hải Dương được đặt tại Vĩnh Lại, trường thi Hương của trấn Hải Dương được đặt tại Mao Điền, trở thành nơi tuyển chọn nhân tài cho vùng đất phía Đông kinh thành Thăng Long.

Đến năm 1801, Văn Miếu được chuyển về Mao Điền và hợp nhất với trường thi Hương trấn Hải Dương. Từ đó, nơi đây vừa là không gian thờ Khổng Tử và các bậc tiên hiền, vừa gắn với hoạt động giáo dục, thi cử của cả vùng. Các hoạt động giáo dục, khoa cử tại Mao Điền góp phần tuyển chọn nhiều nhân tài, làm nên danh tiếng của vùng đất học xứ Đông.

Không gian tôn vinh hiền tài

Giá trị nổi bật của Văn Miếu Mao Điền được thể hiện qua hệ thống bia đá đề danh các vị đại khoa của trấn Hải Dương. Hệ thống 14 bia tiến sĩ được khánh thành năm 2017 ghi danh 637 vị đại khoa của trấn Hải Dương trong khoảng thời gian từ năm 1075 đến năm 1919. Những tấm bia ghi tên tuổi, quê quán và thông tin khoa bảng của các bậc hiền tài, đồng thời phản ánh truyền thống hiếu học, trọng chữ và trọng người tài của vùng đất này.

Văn Miếu thờ Đức Khổng Tử cùng tám danh nhân tiêu biểu gồm Chu Văn An, Mạc Đĩnh Chi, Tuệ Tĩnh, Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Vũ Hữu, Phạm Sư Mệnh và Nguyễn Thị Duệ. Trong đó, Nguyễn Thị Duệ được biết đến là nữ tiến sĩ đầu tiên trong lịch sử khoa cử phong kiến Việt Nam.

Kiến trúc cổ kính và lễ hội truyền thống

Quần thể Văn Miếu gồm nhiều hạng mục như Văn Miếu môn, khu nhà bia, Đông vu, Tây vu, Tiền tế, Hậu cung và nhà Khải Thánh. Các công trình mang dáng dấp kiến trúc truyền thống với kết cấu gỗ, mái ngói và không gian trang nghiêm. Di tích còn có lầu chuông, gác trống cùng nhiều cổ vật như bia đá, khánh đá và dấu tích lô cốt thời kháng chiến chống thực dân Pháp.

Hằng năm, lễ hội Văn Miếu Mao Điền được tổ chức vào mùa Xuân và mùa Thu, với các nghi lễ tế lễ, dâng hương, lễ chữ, giao lưu thư pháp và các hoạt động văn hóa dân gian. Nhiều hoạt động văn hóa, giáo dục di sản được tổ chức, giúp thế hệ trẻ tìm hiểu lịch sử và truyền thống khoa bảng của vùng đất xứ Đông.