Khu Di tích 27-7
Khu Di tích lịch sử Quốc gia 27-7 hiện thuộc tổ dân phố Bàn Cờ, xã Đại Phúc, tỉnh Thái Nguyên. Đây là địa điểm ghi dấu một sự kiện có ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử chính sách đối với người có công của Việt Nam: ngày 27/7/1947, tại vùng đất này đã diễn ra cuộc mít tinh với khoảng 300 cán bộ, bộ đội và đại diện các tầng lớp nhân dân địa phương, nghe công bố thư của Chủ tịch Hồ Chí Minh nhân Ngày Thương binh toàn quốc. Từ dấu mốc ấy, ngày 27 tháng 7 trở thành ngày tri ân những người đã hy sinh, cống hiến xương máu cho độc lập và tự do của đất nước.
Sự kiện tại Bàn Cờ diễn ra trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, khi Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa còn rất non trẻ nhưng đã sớm đặt vấn đề chăm sóc thương binh, gia đình liệt sĩ thành một trách nhiệm của Nhà nước và xã hội. Ngày 16/2/1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh số 20/SL quy định chế độ hưu bổng thương tật và tiền tuất tử sĩ. Đến tháng 6/1947, theo chỉ thị của Người, các cơ quan, đoàn thể Trung ương tổ chức hội nghị để thống nhất chọn một ngày trong năm làm Ngày Thương binh. Ngày 27/7 sau đó được lựa chọn và cuộc mít tinh tại Đại Từ, Thái Nguyên trở thành hoạt động mở đầu cho Ngày Thương binh toàn quốc. Từ tháng 7/1955, tên gọi được đổi thành Ngày Thương binh - Liệt sĩ.
Trong chiều ngày 27/7/1947, dưới không gian của xóm Bàn Cờ, những người tham dự đã nghe công bố bức thư của Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi Ban Thường trực Ban Tổ chức Ngày Thương binh toàn quốc. Nội dung bức thư thể hiện quan điểm nhất quán của Người về trách nhiệm của Tổ quốc và nhân dân đối với những người đã hy sinh một phần thân thể, sức khỏe và cuộc sống riêng để bảo vệ đất nước. Chính vì vậy, giá trị của địa điểm Bàn Cờ không chỉ nằm ở một cuộc mít tinh cụ thể, mà còn gắn với sự hình thành một chính sách xã hội có ý nghĩa lâu dài và với truyền thống “Uống nước nhớ nguồn” trong đời sống hiện đại của dân tộc Việt Nam.
Sau chiến tranh, địa điểm lịch sử này từng bước được gìn giữ và xây dựng thành không gian tưởng niệm. Nhân kỷ niệm 50 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với UBND tỉnh Thái Nguyên xây dựng Khu kỷ niệm 27-7 tại xóm Bàn Cờ. Công trình được khánh thành ngày 27/7/1997, cùng với việc dựng bia kỷ niệm ghi lại sự kiện diễn ra đúng nửa thế kỷ trước. Trước đó, ngày 17/7/1997, Bộ trưởng Bộ Văn hóa ban hành Quyết định số 2205-QĐ/VH xếp hạng “Địa điểm công bố Ngày Thương binh - Liệt sĩ toàn quốc (ngày 27/7/1947)” là Di tích lịch sử quốc gia.
Bia kỷ niệm là một trong những dấu mốc trung tâm của không gian di tích. Nội dung trên bia ghi lại sự kiện ngày 27/7/1947 với sự tham dự của khoảng 300 cán bộ, bộ đội và đại diện nhân dân địa phương. Qua đó, người tham quan có thể nhận diện trực tiếp sự kiện lịch sử làm nên giá trị cốt lõi của địa điểm. Khuôn viên di tích ngày nay còn có sân hành lễ, hồ nước, cây xanh và các công trình tưởng niệm, tạo nên một không gian trang nghiêm dành cho hoạt động dâng hương, tri ân và giáo dục truyền thống.
Năm 2007, nhân kỷ niệm 60 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, một hoạt động có ý nghĩa đặc biệt được tổ chức tại đây: bát hương thờ vong linh các Anh hùng liệt sĩ từ những nghĩa trang liệt sĩ tiêu biểu trên cả nước được rước về đặt tại Khu di tích. Đến năm 2013, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội cùng tỉnh Thái Nguyên tiếp tục trùng tu, tôn tạo, mở rộng khuôn viên và tổ chức rước chân hương thờ các Anh hùng liệt sĩ toàn quốc về thờ phụng. Những hoạt động này từng bước mở rộng ý nghĩa của khu di tích từ một địa điểm ghi dấu sự kiện năm 1947 thành một không gian tưởng niệm chung đối với những người đã hy sinh vì đất nước.
Trong các giai đoạn tu bổ tiếp theo, nhiều hạng mục được chỉnh trang và bổ sung như Đền thờ các Anh hùng liệt sĩ, nhà đón tiếp, không gian trưng bày, lầu chuông, lầu khánh, sân hành lễ và hệ thống cảnh quan. Việc bảo tồn không chỉ hướng tới duy trì hình thức kiến trúc của khu tưởng niệm mà còn nhằm bảo đảm khả năng phục vụ các hoạt động giáo dục lịch sử, dâng hương và tri ân của nhân dân. Báo Thái Nguyên ghi nhận khu di tích hiện có cổng Tam quan, sân hành lễ, hồ sen, bia đá lịch sử và các công trình tưởng niệm được tổ chức trong một tổng thể cảnh quan tương đối hoàn chỉnh.
Đến năm 2026, công tác bảo tồn Khu di tích 27-7 tiếp tục được tỉnh Thái Nguyên quan tâm. Tháng 8/2026, tỉnh kiểm tra việc triển khai dự án bảo quản, tu bổ và phục hồi di tích với tổng mức đầu tư dự kiến 100 tỷ đồng, gồm 20 hạng mục trong khu di tích và 8 hạng mục thuộc khu vực quảng trường. Nội dung dự kiến tập trung vào hệ thống cổng, Đền tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ, lầu chuông, lầu khánh, nhà khánh tiết, bia đá, giếng cổ, phù điêu cùng cảnh quan cây xanh và hồ sen. Yêu cầu được địa phương đặt ra là quá trình tu bổ phải giữ gìn tối đa kiến trúc, cảnh quan và các giá trị lịch sử vốn có của di tích.
Giá trị nổi bật của Khu Di tích 27-7 nằm ở mối liên hệ trực tiếp với sự hình thành Ngày Thương binh toàn quốc năm 1947. Nếu nhiều di tích cách mạng ghi dấu những trận đánh, cơ quan chỉ huy hay nơi ở và làm việc của các lãnh tụ, thì Bàn Cờ gắn với một dấu mốc khác: sự hình thành của một chính sách tri ân những người chịu thương tật, hy sinh vì đất nước. Chính chiều kích nhân văn ấy khiến địa điểm mang một ý nghĩa riêng trong hệ thống di tích cách mạng của Thái Nguyên và cả nước. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch năm 2025 tiếp tục khẳng định đây là nơi tri ân công lao và sự hy sinh của các thế hệ đi trước vì độc lập, tự do, thống nhất đất nước và hạnh phúc của nhân dân.
Ngày nay, Khu Di tích lịch sử Quốc gia 27-7 thường xuyên đón cán bộ, chiến sĩ, học sinh, sinh viên và nhân dân đến dâng hương, tìm hiểu lịch sử. Đặc biệt vào dịp tháng Bảy hằng năm, nơi đây trở thành một điểm hội tụ của các hoạt động tưởng niệm và tri ân. Khu di tích đồng thời nằm trong mạng lưới các điểm du lịch lịch sử của Thái Nguyên, có khả năng kết nối với Khu du lịch hồ Núi Cốc, ATK Định Hóa và hệ thống di tích cách mạng của vùng Việt Bắc.
Từ một địa điểm mít tinh giữa vùng chiến khu năm 1947, Bàn Cờ đã trở thành một không gian tưởng niệm mang ý nghĩa quốc gia. Giá trị của Khu Di tích 27-7 không chỉ nằm ở bia đá, đền thờ hay những công trình được dựng lên sau này, mà trước hết nằm ở chính ký ức lịch sử mà nơi đây lưu giữ: sự ghi nhận đối với những con người đã hy sinh xương máu vì đất nước và trách nhiệm của cộng đồng đối với họ. Qua nhiều thế hệ, tinh thần ấy vẫn được tiếp nối trong các hoạt động tưởng niệm, chăm sóc người có công và giáo dục truyền thống, khiến Khu Di tích 27-7 trở thành một biểu tượng tiêu biểu của đạo lý tri ân trong đời sống xã hội Việt Nam.
