Hội quán Hải Nam

Hội quán Hải Nam - Nơi người Hải Nam tưởng nhớ 108 vị Chiêu Ứng

Hội quán Hải Nam, còn gọi là Quỳnh Phủ Hội quán và Chiêu Ứng tự, là cơ sở tín ngưỡng của cộng đồng người Hoa Hải Nam tại thành phố Đà Nẵng, hiện tọa lạc tại số 10 đường Trần Phú, phường Hội An, thành phố Đà Nẵng. Công trình được xây dựng vào năm 1970 sau hai năm cộng đồng quyên góp và thi công, sau đó được trùng tu nhiều lần, gần đây nhất vào năm 2015. Giá trị riêng của hội quán nằm ở tục thờ 108 vị Chiêu Ứng Anh liệt, một tín ngưỡng bắt nguồn từ câu chuyện lịch sử dưới triều Nguyễn.

108 vị Chiêu Ứng và câu chuyện được lưu truyền trong cộng đồng Hải Nam

Tục thờ 108 vị Chiêu Ứng Anh liệt của người Hoa Hải Nam bắt nguồn từ một vụ án được ghi trong Đại Nam thực lục. Dưới thời vua Tự Đức, 76 người trên ba chiếc thuyền bị quan quân sát hại tại vùng biển Quảng Nam – Quảng Ngãi rồi bị vu là cướp biển. Sau khi sự việc bị phát giác, triều đình xử lý những người gây án, đồng thời cho lập trai đàn chẩn tế và ban sắc phong cho các vong linh bị chết oan với danh hiệu Chiêu Ứng Anh liệt. Về sau, cộng đồng người Hải Nam thờ phụng 108 vị này như những bậc tiền nhân, gửi gắm mong cầu bình an trên những chuyến hải trình.

Tại Đà Nẵng, cộng đồng người Hải Nam từng sinh hoạt chung với các bang người Hoa khác trước khi hình thành một cơ sở tín ngưỡng riêng. Sáu vị đại diện cộng đồng đã đứng ra vận động quyên góp, mua khu đất khoảng 1.500 m² tại Thạc Gián để xây hội quán. Công trình hoàn thành năm 1970 và tiếp tục được cộng đồng duy trì như một nơi thờ tự, gặp gỡ, tổ chức nghi lễ và gìn giữ phong tục.

Cổng tam quan, đình Bát giác và những chiếc thuyền trong chính điện

Hội quán có bố cục khá rõ với cổng tam quan, đình Bát giác và chính điện. Cổng được xây theo kiểu kiến trúc Trung Hoa, phần mái hai tầng có các góc đao cong, kết hợp nhiều mảng trang trí rồng, phượng, hoa lá, chữ Hán và hình tượng Phúc – Lộc – Thọ. Trên đỉnh cổng là hình “lưỡng long chầu nhật”, tạo điểm nhấn cho mặt tiền công trình.

Bên trong chính điện, các mảng trang trí long phượng, cảnh Bát tiên quá hải và những đồ thờ bằng gỗ tạo nên sắc thái riêng của hội quán. Đáng chú ý, mô hình thuyền buồm được đặt tại chính điện, gợi lại hành trình vượt biển của tổ tiên người Hải Nam khi đến Việt Nam buôn bán và định cư. Hai dãy nhà hai bên gồm Văn Trang lầu và Cang Phong lầu vừa phục vụ thờ tự, vừa dành cho sinh hoạt cộng đồng. Hằng năm, vào ngày 16 tháng 6 âm lịch, bà con Hải Nam tổ chức lễ giỗ 108 vị Chiêu Ứng Anh liệt với các nghi thức cúng tế, dâng hương và hoạt động cộng đồng, tiếp nối một tập tục đã trở thành nét nhận diện riêng của cộng đồng này.