Đồi chè Tân Cương

Đồi chè Tân Cương – HTX Trà và Du lịch cộng đồng Tiến Yên nằm tại xóm Hồng Thái 2, xã Tân Cương, tỉnh Thái Nguyên, trong vùng sản xuất chè đặc sản nổi tiếng của địa phương. Không gian của hợp tác xã được hình thành trên nền sản xuất chè truyền thống, sau đó từng bước phát triển theo hướng kết hợp nông nghiệp với du lịch cộng đồng. Đây không phải một di tích hay khu du lịch có ranh giới hành chính riêng, mà là vùng sản xuất chè do hợp tác xã trực tiếp quản lý và liên kết với các hộ dân, đồng thời được khai thác phục vụ tham quan, trải nghiệm văn hóa trà.

Theo thông tin của Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, Tiến Yên Farmstay hiện quản lý trực tiếp hơn 3 ha chè. Trong khu vực này còn có những gốc chè được trồng từ năm 1971 và vẫn tiếp tục được chăm sóc, khai thác. Bên cạnh diện tích trực tiếp quản lý, hợp tác xã liên kết với các hộ dân, đưa tổng vùng nguyên liệu lên khoảng 30 ha. Thông tin cập nhật tháng 8/2026 của UBND xã Tân Cương cho biết trong vùng liên kết có 5 ha đã được chứng nhận hữu cơ, những diện tích còn lại được tổ chức sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP. Sự kết hợp giữa những vườn chè lâu năm và vùng nguyên liệu được quản lý theo các quy trình sản xuất an toàn tạo nên nền tảng cho hoạt động sản xuất và trải nghiệm tại đây.

Cây chè tại Tiến Yên không chỉ được nhìn nhận như một loại cây nông nghiệp tạo sinh kế mà còn gắn với hệ thống tri thức về trồng, chăm sóc, thu hái và chế biến trà của cộng đồng Tân Cương. Năm 2023, “Tri thức trồng và chế biến Chè Tân Cương” được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia theo Quyết định số 240/QĐ-BVHTTDL ngày 14/2/2023, thuộc loại hình tri thức dân gian. Danh hiệu này dành cho tri thức truyền thống của cộng đồng vùng Tân Cương nói chung, không phải danh hiệu riêng của HTX Tiến Yên, nhưng đây chính là nền tảng văn hóa mà các hoạt động trải nghiệm tại hợp tác xã đang khai thác và giới thiệu tới du khách.

Từ hoạt động sản xuất chè, HTX Tiến Yên từng bước mở rộng sang du lịch cộng đồng. Theo Cổng Du lịch Thái Nguyên, cơ sở đã có hoạt động đón khách trải nghiệm từ trước, sau đó đầu tư hoàn thiện hệ thống dịch vụ và đưa mô hình Tiến Yên Farmstay vào phục vụ khách từ tháng 3/2025. Mô hình này được phát triển với mục tiêu gắn quá trình sản xuất chè với tham quan, nghỉ dưỡng và trải nghiệm văn hóa trà, qua đó tạo thêm giá trị cho sản phẩm nông nghiệp và mở rộng sinh kế cho người làm chè.

Không gian đồi chè là thành phần trung tâm của điểm trải nghiệm. Theo Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, cơ sở đã đầu tư gần 1.000 m đường bê tông quanh các nương chè để phục vụ việc đi lại, đồng thời bố trí hồ nước, cầu gỗ và các chòi nghỉ để khách dừng chân, ngắm cảnh và thưởng trà. Các luống chè được chăm sóc liên tục tạo nên lớp cảnh quan xanh đặc trưng của vùng trung du Tân Cương. Việc tổ chức cảnh quan ở đây không tách rời hoạt động sản xuất: đồi chè vừa cung cấp nguyên liệu, vừa là không gian trực tiếp để khách tìm hiểu cách cây chè được trồng và chăm sóc.

Hoạt động trải nghiệm tập trung vào chính quá trình làm ra sản phẩm trà. Du khách có thể đi bộ trong vườn chè, tìm hiểu cách lựa chọn búp, thực hành hái chè, quan sát hoặc tham gia một số công đoạn sao chế và thưởng thức trà tại chỗ. Các chương trình trải nghiệm còn giới thiệu câu chuyện về cây chè, phương thức sản xuất và văn hóa thưởng trà Tân Cương. Nhờ đó, hoạt động du lịch không chỉ dừng ở việc ngắm cảnh mà còn tạo điều kiện để người tham quan tiếp xúc trực tiếp với lao động sản xuất và tri thức nghề chè của cộng đồng địa phương.

Bên cạnh khu vực sản xuất và trải nghiệm, Tiến Yên Farmstay được tổ chức thêm các không gian đón tiếp và lưu trú. Nguồn của Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam ghi nhận cơ sở có 6 phòng nghỉ riêng cùng khu lưu trú cộng đồng có khả năng phục vụ khoảng 40–45 khách. Các phòng được bố trí hướng về phía đồi chè, tạo mối liên hệ trực tiếp giữa không gian nghỉ dưỡng và cảnh quan sản xuất nông nghiệp. Việc bổ sung các dịch vụ này cho phép khách kéo dài thời gian lưu trú và có điều kiện tiếp cận đời sống của vùng chè sâu hơn so với hình thức tham quan ngắn trong ngày.

Một điểm đáng chú ý trong hoạt động của HTX Tiến Yên là định hướng chuyển đổi sản xuất theo hướng an toàn và hữu cơ. Trung tâm Khuyến nông Quốc gia cho biết từ năm 2024, HTX Tiến Yên là một trong những đơn vị tham gia mô hình sản xuất chè theo tiêu chuẩn hữu cơ Việt Nam, với quy mô 5 ha. Đến năm 2026, UBND xã Tân Cương xác nhận 5 ha này đã đạt chứng nhận hữu cơ. Đây là cơ sở quan trọng để kết nối giữa sản xuất nông nghiệp bền vững với hoạt động du lịch trải nghiệm, bởi quá trình trồng chè, chăm sóc vùng nguyên liệu và bảo vệ môi trường cảnh quan đều trở thành một phần của sản phẩm du lịch.

Trong tổng thể vùng chè Tân Cương, HTX Tiến Yên cho thấy một hướng chuyển đổi từ không gian sản xuất thuần túy sang mô hình kết hợp giữa sản xuất chè, bảo tồn tri thức nghề và du lịch cộng đồng. Giá trị nổi bật của điểm đến không nằm ở một công trình kiến trúc riêng lẻ, mà được tạo nên bởi những nương chè đang được canh tác, các gốc chè lâu năm, kỹ thuật làm trà của người dân và quá trình du khách trực tiếp tham gia vào các công đoạn của nghề chè. Qua đó, cảnh quan nông nghiệp không chỉ được nhìn thấy mà còn được trải nghiệm như một phần của đời sống văn hóa Tân Cương.

Đồi chè Tân Cương – HTX Tiến Yên vì vậy có thể được nhìn nhận như một không gian nông nghiệp – văn hóa đang tiếp tục vận động và phát triển. Từ những vườn chè đã được trồng hơn nửa thế kỷ đến vùng nguyên liệu hữu cơ, từ nghề làm trà truyền thống đến mô hình farmstay được đưa vào vận hành năm 2025, nơi đây phản ánh sự tiếp nối giữa kinh nghiệm của người làm chè với những phương thức khai thác giá trị mới. Chính sự kết hợp giữa cảnh quan, sản xuất, tri thức nghề và trải nghiệm cộng đồng tạo nên nét đặc trưng của điểm đến trong không gian văn hóa trà Tân Cương.