Chùa Cổ Lâm Hội Tôn
Chùa Cổ Lâm Hội Tôn – Ngôi bảo tự ghi dấu nơi Tổ sư Liễu Quán xuất gia học đạo
Tọa lạc tại thôn Diêm Điền, xã Tuy An Đông, tỉnh Đắk Lắk, chùa Cổ Lâm - Hội Tôn là một trong những ngôi chùa cổ gắn với lịch sử Phật giáo lâu đời của vùng đất Tuy An. Tên gọi Cổ Lâm - Hội Tôn được hình thành từ hai ngôi chùa lịch sử là chùa Cổ Lâm và chùa Hội Tôn. Ngôi Tam bảo không chỉ giữ vai trò trong đời sống tín ngưỡng - văn hóa của nhân dân địa phương mà còn là di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh. Đây cũng là nơi ghi dấu việc Tổ sư Liễu Quán (1667 - 1742) xuất gia, tu học thuở ban đầu, trước khi Ngài ra Thuận Hóa tiếp tục cầu học và trở thành vị Tổ có vai trò quan trọng trong sự hình thành và phát triển của thiền phái Liễu Quán, một dòng thiền có ảnh hưởng sâu rộng trong Phật giáo Việt Nam.
Lịch sử hình thành và tiến trình phát triển
Lịch sử hình thành của chùa Cổ Lâm - Hội Tôn gắn liền với quá trình phát triển Phật giáo trên vùng đất Tuy An. Theo các tài liệu lịch sử, chùa Hội Tôn chính là nơi Tổ sư Liễu Quán (1667 - 1742) xuất gia tu học. Năm 12 tuổi, Ngài được thân phụ đưa đến chùa Hội Tôn xuất gia với thiền sư Tế Viên. Sau bảy năm tu học, khi bổn sư viên tịch, Ngài ra Thuận Hóa tiếp tục cầu học với các thiền sư và về sau trở thành vị Tổ có vai trò quan trọng trong sự phát triển của Phật giáo Đàng Trong.
Trải qua nhiều biến thiên thời cuộc, chùa Hội Tôn bị tàn phá trong chiến tranh. Các pháp khí và một số bảo tháp của chùa Hội Tôn được di dời đến chùa Cổ Lâm, cách chùa Hội Tôn khoảng 700 m. Trong lần đại tái thiết, Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Phú Yên đã đổi tên chùa Cổ Lâm thành chùa Cổ Lâm - Hội Tôn nhằm ghi nhận giá trị lịch sử của chùa Hội Tôn. Ngày 31/12/2014, chùa Cổ Lâm - Hội Tôn được công nhận là di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh.
Nhằm bảo tồn và tái thiết di tích, ngày 31/12/2015, nhà chùa và Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Phú Yên đã tổ chức lễ đặt đá đại tái thiết chùa Cổ Lâm - Hội Tôn tại thôn Diêm Điền, xã An Ninh Tây, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên khi đó. Qua quá trình tái thiết, ngôi chùa từng bước được xây dựng lại trên nền cũ chùa Cổ Lâm, nơi lưu giữ những dấu tích của chùa Hội Tôn, tiếp tục là nơi tưởng niệm Tổ sư Liễu Quán và phục vụ nhu cầu sinh hoạt, tu học của Tăng Ni, Phật tử.
Quy mô kiến trúc, không gian thờ tự và lưu giữ bảo vật
Được quy hoạch trên khuôn viên vùng ven núi Sơn Chà, chùa Cổ Lâm - Hội Tôn nổi bật với không gian kiến trúc Phật giáo gắn với cảnh quan tự nhiên. Quần thể kiến trúc hiện nay bao gồm Chánh điện, khu vực tượng Quan Âm, Tổ đình Liễu Quán, Tổ đình chùa và khu mộ tháp. Những công trình này tạo nên tổng thể không gian thờ tự và sinh hoạt Phật giáo của ngôi chùa.
Tại khu vực Chánh điện, chùa tôn trí các tôn tượng Phật, Bồ Tát và Hộ pháp. Gian Tổ đường Liễu Quán được bài trí trang nghiêm với tượng và long vị Tổ sư. Đặc biệt, bên phải Tổ đường, trên triền núi, nhà chùa đã tôn trí tôn tượng Bồ Tát Quán Thế Âm lộ thiên cao 21 m, mặt hướng về phía Tây, được tạo tác bằng xi măng cốt thép. Bên cạnh đó, không gian chùa còn lưu giữ khu mộ tháp với những dấu tích gắn liền với lịch sử của chùa Hội Tôn xưa.
Chùa Cổ Lâm - Hội Tôn được tái thiết trên nền cũ chùa Cổ Lâm, trong khi những pháp khí và một số bảo tháp của chùa Hội Tôn đã được chuyển về đây trong thời kỳ chiến tranh. Riêng khu vực chùa Hội Tôn xưa hiện còn dấu tích một ngôi tháp, ba giếng nước cùng nền gạch cũ. Những dấu tích này góp phần lưu giữ ký ức lịch sử của một trong những ngôi chùa cổ gắn với quá trình phát triển Phật giáo ở Phú Yên.
Bầu không khí tâm linh và sinh hoạt Phật sự
Chùa Cổ Lâm - Hội Tôn duy trì bầu không khí thanh tĩnh, gắn với cảnh quan thiên nhiên vùng Diêm Điền và núi Sơn Chà. Dưới sự hướng dẫn của chư Tôn đức, nhà chùa duy trì các hoạt động Phật sự, các nghi lễ truyền thống và đặc biệt là lễ húy nhật Tổ sư Liễu Quán. Đây là dịp chư Tôn đức Tăng Ni, Phật tử và nhân dân về chùa dâng hương, tưởng niệm công đức của vị Tổ sư đã xuất gia và tu học tại chùa Hội Tôn thuở ban đầu.
Sự kết hợp giữa không gian chùa được tái thiết, khu mộ tháp và những dấu tích còn lại của chùa Hội Tôn tạo nên giá trị lịch sử và văn hóa đặc biệt của chùa Cổ Lâm - Hội Tôn. Ngôi chùa không chỉ đáp ứng nhu cầu chiêm bái, tu học của Tăng Ni, Phật tử và nhân dân mà còn là địa điểm gắn với lịch sử xuất gia, tu học của Tổ sư Liễu Quán, góp phần lưu giữ những giá trị lịch sử và văn hóa Phật giáo trên vùng đất Tuy An.
