Chùa - quán Ngọc Thanh

Chùa – Quán Ngọc Thanh: Di tích lịch sử quốc gia đặc biệt tại Đông Triều

Chùa – Quán Ngọc Thanh nằm trên sườn núi Đạm Thủy, phường Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh, thuộc Khu di tích Quốc gia đặc biệt nhà Trần tại Đông Triều. Nơi đây từng tồn tại song song chùa Phật giáo và đạo quán, gắn với lịch sử nhà Trần và hệ thống di tích trong vùng. Các cuộc khai quật khảo cổ cũng phát hiện nhiều dấu tích kiến trúc từ thời Trần đến Nguyễn.

Dấu ấn Phật giáo và Đạo giáo trên núi Đạm

Quán Ngọc Thanh được truyền tụng có từ thời Lý và từng là một đạo quán nổi tiếng. Đến thời Trần, nơi đây được mở rộng, xây dựng khang trang hơn và trở thành nơi tu hành của các đạo sĩ. Sự hiện diện của đạo quán cho thấy Đạo giáo từng giữ một vị trí nhất định bên cạnh Phật giáo trong đời sống tín ngưỡng ở Đông Triều thời Trần.

Quán Ngọc Thanh cũng nằm trong khu di tích gắn với hệ thống lăng mộ nhà Trần ở Đông Triều. Sự hiện diện đồng thời của chùa, đạo quán, lăng mộ và các công trình tín ngưỡng cho thấy Đông Triều không chỉ là vùng đất gắn với quê gốc, lăng tẩm của hoàng tộc nhà Trần mà còn là trung tâm sinh hoạt chính trị, văn hóa và tôn giáo quan trọng của triều đại này. Khu di tích lịch sử nhà Trần tại Đông Triều được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt năm 2013.

“Huyệt đan sa” và dấu tích dưới lòng đất của Quán Ngọc Thanh

Điểm đặc biệt của Chùa – Quán Ngọc Thanh còn nằm ở những dấu tích được phát hiện trong các đợt khai quật khảo cổ năm 2013 và 2016. Các nhà nghiên cứu tìm thấy nhiều nền móng kiến trúc có niên đại từ thời Trần đến Nguyễn, cùng dấu tích đường đi, bó nền và vật liệu kiến trúc cổ.

Đáng chú ý là nơi đây có một giếng nước hình phễu, hiện nay thành giếng đã sập và bị đá lấp kín. Theo tư liệu khảo cổ, giếng không đơn thuần phục vụ sinh hoạt mà còn mang ý nghĩa biểu trưng trong không gian Đạo giáo, được gọi là “huyệt đan sa”. Trong quan niệm Đạo giáo, đây được xem là vị trí gắn với việc tạo lập và thực hành không gian tu luyện, tượng trưng cho nơi hội tụ linh khí và sự vận hành của các yếu tố âm – dương, ngũ hành. Việc phát hiện dấu tích này vì vậy có ý nghĩa quan trọng trong việc nhận diện cấu trúc và chức năng của Quán Ngọc Thanh, đồng thời góp phần làm rõ sự hiện diện của Đạo giáo trong đời sống văn hóa thời Trần.