Thành cổ Quảng Ngãi

Thành cổ Quảng Ngãi, dấu tích Cẩm Thành hơn 200 năm bên sông Trà

Thành cổ Quảng Ngãi, còn được gọi là Cẩm Thành, nằm tại phường Cẩm Thành, tỉnh Quảng Ngãi, phía nam sông Trà Khúc. Công trình được khởi dựng năm 1807 dưới triều vua Gia Long và hoàn thành vào năm 1815, từng là trung tâm hành chính, quân sự quan trọng của Quảng Ngãi trong thời Nguyễn. Trải qua chiến tranh và quá trình đô thị hóa, phần lớn tòa thành đã mất, nhưng những dấu tích còn lại cùng không gian trưng bày ngày nay vẫn giúp nhận diện một Cẩm Thành từng tồn tại gần 140 năm.

Tòa thành Vauban hơn 2 km chu vi nhưng không có cửa Nam

Thành cổ Quảng Ngãi được bố trí trên bờ nam sông Trà Khúc với mặt chính hướng về phía Bắc. Theo tư liệu lịch sử, thành có chu vi 2.008 m, cao khoảng 4 m, xây bằng gạch, đá ong và vôi vữa tam hợp. Bên ngoài là hệ thống hào rộng khoảng 20,5 m, liên thông với sông Trà Khúc để lấy nước phục vụ phòng thủ.

Một điểm khá đặc biệt là thành chỉ có ba cửa Đông, Tây và Bắc, không mở cửa phía Nam. Các cửa thành được xây dạng vòm cuốn, phía trên có vọng lâu, bên ngoài có hào và hệ thống phòng thủ. Bên trong từng bố trí các cơ quan như dinh Bố chánh, Án sát, Lãnh binh, Đốc học, nhà lao, trại lính và khu vực hành cung dành cho nhà vua khi kinh lý. Sau khi người Pháp thiết lập bộ máy cai trị, nhiều công trình bên trong tiếp tục được thay đổi để phục vụ hệ thống hành chính thuộc địa.

Từ phế tích Cẩm Thành đến điểm du lịch OCOP 4 sao

Sau gần 140 năm tồn tại, thành dần bị phá hủy bởi chiến tranh và quá trình phát triển đô thị. Ngày nay, kiến trúc thành nguyên gốc không còn đầy đủ; một số đoạn bờ thành phía Đông, phía Nam, dấu vết hào và trục đường cũ vẫn giúp nhận biết mặt bằng của Cẩm Thành xưa. Chính vì vậy, khi tham quan nơi này, giá trị nổi bật không nằm ở một tòa thành còn nguyên vẹn mà ở dấu tích đô thị cổ và câu chuyện về trung tâm Quảng Ngãi thời Nguyễn.

Khu vực trung tâm hiện được phát triển thành Điểm du lịch Thành cổ Quảng Ngãi, có nhà rường cổ Việt, khu trưng bày văn hóa vật thể và các bộ sưu tập gốm sứ, cổ vật liên quan đến những con tàu đắm trên vùng biển Việt Nam. Điểm du lịch được UBND tỉnh công nhận theo Quyết định 706/QĐ-UBND ngày 18/5/2021 và được công nhận sản phẩm OCOP 4 sao cấp tỉnh vào năm 2022.

Việc tên Cẩm Thành được chọn đặt cho phường mới sau sắp xếp hành chính năm 2025 cũng cho thấy ký ức về thành cổ vẫn còn gắn chặt với khu vực trung tâm Quảng Ngãi ngày nay.