Chùa Ông - Thất Phủ Cổ Miếu

Chùa Ông – Thất Phủ Cổ Miếu, dấu ấn cộng đồng người Hoa trên đất Cù lao Phố

Thất Phủ Cổ Miếu, thường được người dân gọi là Chùa Ông, nằm tại khu vực Cù lao Phố, phường Trấn Biên, tỉnh Đồng Nai. Được kiến lập từ năm 1684, công trình gắn với cộng đồng người Hoa đến định cư và khai phá vùng đất Biên Hòa vào cuối thế kỷ XVII. Trải qua hơn ba thế kỷ, Thất Phủ Cổ Miếu không chỉ là nơi thờ tự Quan Thánh Đế Quân mà còn là một dấu tích quan trọng trong lịch sử hình thành và phát triển của cộng đồng người Hoa tại Cù lao Phố.

Nguồn gốc tên gọi Thất Phủ Cổ Miếu

Năm 1679, cộng đồng người Hoa do Trần Thượng Xuyên, một võ tướng người Hoa có công trong quá trình khai phá và phát triển vùng đất Biên Hòa, dẫn đầu đến định cư tại khu vực này. Sự hiện diện của cộng đồng người Hoa đã góp phần vào sự hình thành và phát triển của Cù lao Phố, nơi từng trở thành một trung tâm giao thương quan trọng của vùng Nam Bộ.

Năm 1684, cộng đồng người Hoa xây dựng Miếu Quan Đế để thờ Quan Vũ, nhân vật được người Hoa tôn kính với hình tượng của lòng trung nghĩa và chính trực. Đây được xem là một trong những cơ sở tín ngưỡng được hình thành sớm của cộng đồng người Hoa tại vùng Nam Bộ.

Tên gọi “Thất Phủ” gắn với sự chung tay xây dựng và sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng người Hoa đến từ bảy phủ gồm Phúc Châu, Tuyền Châu, Chương Châu, Triều Châu, Quảng Châu, Quỳnh Châu và Ninh Ba. Từ đó, ngôi miếu được gọi là Thất Phủ Cổ Miếu, trong khi tên gọi Chùa Ông vẫn được người dân địa phương sử dụng phổ biến.

Kiến trúc cổ và không gian lễ hội của cộng đồng người Hoa

Trải qua nhiều lần trùng tu, Thất Phủ Cổ Miếu vẫn giữ những đặc điểm kiến trúc truyền thống của một công trình tín ngưỡng người Hoa. Không gian di tích được tổ chức theo kiểu “nội công ngoại quốc”, với công trình chính ở trung tâm và các dãy nhà bao quanh, tạo nên một bố cục khép kín.

Các yếu tố đá, gỗ và gốm được sử dụng trong kiến trúc và trang trí, trong đó phần tiền sảnh bằng đá xanh Bửu Long là một trong những đặc điểm nổi bật của công trình. Hệ thống hoành phi, câu đối, bao lam và các chi tiết trang trí cũng góp phần tạo nên diện mạo riêng của ngôi miếu cổ bên dòng Đồng Nai.

Thất Phủ Cổ Miếu được xếp hạng Di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia năm 2001. Đến năm 2023, Lễ hội Chùa Ông được ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Lễ hội được tổ chức thường niên với các nghi lễ truyền thống của cộng đồng người Hoa tại Biên Hòa – Đồng Nai, đồng thời có nhiều hoạt động văn hóa như biểu diễn lân – sư – rồng, võ thuật, tuồng và giao lưu thư pháp.