Hội quán Phước Kiến

Hội quán Phước Kiến - Dấu tích người Hoa bên thương cảng Hội An, Đà Nẵng

Hội quán Phước Kiến (hay còn được gọi là Hội quán Phúc Kiến) là một công trình tiêu biểu trong quần thể kiến trúc Khu phố cổ Hội An, hiện tọa lạc tại số 46 đường Trần Phú, phường Hội An, thành phố Đà Nẵng. Công trình phản ánh quá trình cộng đồng người Phúc Kiến đến buôn bán, định cư và xây dựng đời sống tín ngưỡng tại thương cảng này từ cuối thế kỷ XVII. Hội quán được xếp hạng di tích cấp quốc gia năm 1990.

Người Phúc Kiến và câu chuyện dựng hội quán bên thương cảng Hội An

Lịch sử Hội quán Phước Kiến bắt đầu với Kim Sơn Tự, một ngôi miếu nhỏ được dựng vào khoảng năm 1697. Đến năm 1757, cộng đồng người Phúc Kiến đã tu bổ và xây dựng lại công trình bằng vật liệu kiên cố, rồi sử dụng nơi đây làm chỗ thờ thần, tiền hiền và hội họp đồng hương. Từ một cơ sở tín ngưỡng, hội quán dần trở thành nơi cộng đồng duy trì phong tục, tương trợ nhau trong cuộc sống và tổ chức các sinh hoạt chung.

Thiên Hậu Thánh Mẫu giữ vị trí trung tâm trong đời sống tín ngưỡng tại hội quán. Người Hoa ở Hội An thờ Bà như vị thần bảo hộ những người đi biển và các thương nhân vượt biển. Tương truyền, một pho tượng Thiên Hậu từng trôi dạt vào khu vực Hội An và được người dân rước về thờ phụng. Câu chuyện này trở thành một phần trong lớp truyền thuyết giải thích nguồn gốc tín ngưỡng tại hội quán, trong khi các văn bia còn lưu giữ cung cấp thêm những dấu mốc về quá trình hình thành và trùng tu công trình.

Cổng Tam Quan, chính điện Thiên Hậu và mô hình thuyền buôn

Hội quán Phước Kiến có mặt bằng kéo dài khoảng 100m, với tổng diện tích kiến trúc khoảng 2.000 m². Các hạng mục được tổ chức nối tiếp theo trục trước – sau, gồm tiền môn, sân, tam quan, tiền điện, sân thiên tĩnh, chính điện và hậu điện, tạo thành một tổng thể thường được gọi là kiểu tứ hợp viện hay “hình ấn”.

Cổng Tam Quan mở vào khoảng sân phía trước với mái ngói âm dương và những mảng trang trí gốm sứ nhiều màu. Phía sau là chính điện, nơi Thiên Hậu Thánh Mẫu được tôn trí ở vị trí trung tâm; hai bên có Thiên Lý Nhãn và Thuận Phong Nhĩ, những vị thần thường xuất hiện trong tín ngưỡng Thiên Hậu. Trước ban thờ còn có mô hình thuyền buôn, gợi nhắc trực tiếp đến đời sống của cộng đồng thương nhân từng vượt biển đến Hội An.

Các nghi lễ như Vía Thiên Hậu, Tết Nguyên Tiêu và Vía Lục Tánh vẫn được duy trì, giúp hội quán tiếp tục giữ chức năng tín ngưỡng bên cạnh giá trị kiến trúc và lịch sử. Những hoành phi, liễn đối cùng các văn bia còn lại trong công trình cũng cung cấp nhiều thông tin về cộng đồng người Hoa, các bang hội và quan hệ giao thương tại Hội An qua nhiều thời kỳ.